Ethiek

Kerkverband

Signalen

 


SIGNALEN 12-11-16

RD 10/11/16
De voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland (VGKN) tellen 2235 leden. Dat zijn er 458 minder dan vorig jaar. Deze daling kwam vooral doordat de gemeente in Garderen, met 382 leden, uit het kerkverband stapte. De VGKN ontstonden in mei 2004 uit een aantal gereformeerde kerken dat niet mee wilde in de Protestantse Kerk in Nederland.

Uit een interview met de vooraanstaande ds. W. Smouter (NGK).
„Het is duidelijk dat onze kerken [NGK en GKv] zich in elkaars richting bewegen. Toch lag de gedachte aan hereniging bij ons soms gevoelig." Over het conflict in de jaren '60: Die 'kende een jarenlange aanloop en concentreerde zich rond de vraag of de Vrijmaking van 1944, waaruit de GKV voortkwamen, een daad van God was. Na de Open Brief van 31 oktober 1966, die onder meer bedoeld was als steun in de rug voor een geschorste predikant, sloeg de vlam in de pan.'
Op de Landelijke Vergadering (NGK) dient een voorstel dat predikanten straks over en weer kunnen voorgaan in beide kerken. Er zijn nu nog 'rare belemmeringen in de NGK. Zo moet een GKV-predikant afstand doen van zijn ambt voor hij een beroep kan aannemen naar een NGK-gemeente.() Het tegenover elkaar pal staan voor de waarheid zijn we kwijt. () De secularisatie dringt de kerk binnen en stelt ons heel andere vragen dan waarover het in het verleden ging.' ()
In de jaren zestig werden er in de GKv predikanten geschorst bij een centraal geleide ruzie. Dat komt nu niet meer voor. Maar ik zie dat in ons kleine kerkverband, met 30.000 leden en 90 predikanten, in de afgelopen jaren meer dan 10 procent van de predikanten is losgemaakt of om gewichtige redenen is ontslagen'.
Over homo en ambt: Er is geen breed draagvlak voor samenlevende homo-ambtsdragers. 'Maar het zit me dwars dat homoparen niet overal aan het avondmaal mogen. We zijn allemaal kinderen van God de Vader.' Het hart van de kerk ligt rond doop en avondmaal. Toegang tot de sacramenten is een verantwoordelijkheid van de plaatselijke gemeente.

ND 10/11/16
John Bolt, hoogleraar theologie aan Calvin Theological Seminary Grand Rapids over de verkiezing van Trump tot president USA.
Hij is niet enthousiast over Trump gezien zijn karaktergebreken, 'maar zijn verkiezing is niet het einde van de wereld.' Tegelijk is hij erg blij met de devote christen Mike Pence als vicepresident. 'Als calvinist neem ik mijn burgerplicht serieus, maar ik snap dat het dit keer niet mogelijk was om op een van beide kandidaten een positieve stem uit te brengen. Positief van Trump is: hij zal een conservatieve rechter benoemen in het Hooggerechtshof; zijn relatie met Israël niet vijandig als die van Obama die een deal sloot met Iran; meer banen creëren; hij wil een veilige grens met Mexico; en de huizenhoge verzekeringspremies door Obamacare terugdraaien.’

ND 09/11/16
Hoogleraar G.H. van Kooten (NT, Vroeg christendom, RU Groningen) trekt zich terug uit de raad van advies van Theologia Reformata, het wetenschappelijke tijdschrift van PKN/Gereformeerde Bond. De reden is dat ‘De GB de GTU mogelijk heeft gemaakt en dat is concurrentie voor de Protestantse Theologische Universiteit (PthU). 'De PKN is een brede volkskerk, die in relatie staat tot de cultuur. Dan is het logisch dat je studeert aan een openbare faculteit en de predikantsopleiding aan de PthU volgt.'
Oud-secretaris van PKN/GB J. van der Graaf is het hier niet mee eens en concludeert: 'Ik begrijp Van Kooten wel. Hij voelt zijn eigen positie in Groningen bedreigd worden.’

ND 08/11/16
De regiegroep GTU in zijn eindrapport: De theologische universiteiten in Apeldoorn en Kampen moeten daadwerkelijk en volledig samengaan in een nieuwe Gereformeerde Theologische Universiteit (GTU), die zich vestigt ‘aan de rand of in het buitengebied van Utrecht’. GTU wordt eigendom van een vereniging met 10 GKv leden, 10 CGK leden, NGK en PKN/GB elk 5 leden. Die benoemen samen een raad van toezicht van 5 leden die op hun beurt een tweehoofdig bestuur kiezen.
De landelijke kerkelijke vergaderingen van de GKv, CGK en de NGK moeten hier voor 1 april 2017 akkoord mee gaan. Begroting ongeveer 6 miljoen euro, 26 wetenschappelijke fte en 14 fte ondersteuning.

ND 07/11/16
Op de derde Nationale Synode in Dordrecht sprak o.a. ds. W. van ’t Spijker (CGK) over Johannes 17. Hij ziet drie verbonden: een verbond tussen Jezus en de Vader (met de Geest), tussen Jezus en de leerlingen, tussen christenen onderling. Zijn boodschap: De wereld kan alleen tot het inzicht komen dat God de wereld liefheeft als wij elkaar liefhebben.
De deelnemers zijn 'heel aardig voor elkaar' maar toch komt er één inhoudelijk punt wel twee keer bovendrijven. ‘Je bent één keer gedoopt. Dat is echt en dat blijft staan’, zegt een GKv-er. Maar 'de sfeer is ontspannen, liefdevol en saamhorig'.
'Het is tijd voor vervolgstappen'. In 2018 of 2019 wil de organisatie een verbond van kerken sluiten. Volgens GKv professor B. Kamphuis zijn ‘we’ definitief de vrijblijvendheid voorbij. ‘Drie keer is scheepsrecht. Nu we elkaar weer ontmoeten, willen we elkaar echt niet meer loslaten.’ 'Samen in de naam van Jezus, constateert ook Els van Dijk, directeur van de Evangelische Hogeschool in haar slotwoord'.

ND 06/11/16
In Visie, EO-blad bepleitte een orthodox-joodse rabbijn uit Jeruzalem, Chaim Eisen samenwerking tussen joden en christenen. Maar hij ziet Jezus wel op één lijn staan met andere grote rabbijnen. En iedere 'christen die hoopt een jood ervan te overtuigen dat Jezus de Messias is, ‘is iemand zonder respect’. Er moet rekening gehouden worden met misdaden die tegen Joden zijn gepleegd in WW2.
Maar ds. A. Verbree (GKv) benadrukt dat christenen zich tegenover joden niet schamen moeten voor het evangelie. En hij 'voelt er ook niets voor om, geboren in 1961, hoe dan ook zich schuldig te voelen vanwege de Godgeklaagde gruwelijkheden die de Joden in de Tweede Wereldoorlog zijn aangedaan en daarom tegenover Joden kunstmatig bescheiden te zijn.'

ND 05/11/16
Prof. G. Harinck, hoogleraar aan de TUK en VU in zijn column: Officiële publieke bijeenkomsten aan VU worden geopend met ‘Onze hulp is in naam des Heeren die hemel en aarde gemaakt heeft’, en besloten met ‘de naam des Heeren zij geprezen van nu aan tot in eeuwigheid’. Maar het probleem is dat zijn collega-hoogleraar aan de VU, Jacintha Ellers atheïst is en dit niet wil uitspreken. Ze stelt daarom voor zoiets als over 'een betere wereld en over verantwoordelijkheid' uit te spreken.
Harinck: 'Atheisten zijn zeldzaam en we moeten dus zuinig zijn op Jacintha.' En die christelijk formule uitspreken is een 'oefening' in diversiteit. Die is nodig om te leren aanvaarden 'want diversiteit is moeilijk en schuurt, doet pijn, ditmaal bij Jacintha'.
Oplossing is niet: 'de VU is eigenlijk geen plek voor atheïsten'. Bovendien 'die formules van de VU, ze zijn zo kwaad nog niet'. Denk net als 'Paulus op de Areopagus die aan filosofen uitlegt dat de belijdenis van God als schepper wil zeggen dat Hij het leven geeft aan alle mensen en dat Hij dichtbij is. Het is een inclusieve belijdenis: iedereen doet ertoe en Hij bekommert zich om iedereen.'
En zo dacht Harinck elke keer toen de formules klonken: 'Jacintha hoort er ook bij. Hij bekommert zich om andersdenkende collegae.'

Advertentie: 'Om jong talent een kans te bieden zich te ontplooien, en om onze nieuwsredactie vitaal en lerend te houden, zoekt het ND weer een journalistiek trainee (v/m), redactie buitenland'. Wat voor persoon?: 'Jij wilt het vak leren; je bent nieuwsgierig, onbevooroordeeld, intelligent, gretig, zorgvuldig en taalvaardig, een scherpzinnige waarnemer, een heldere denker, een boeiende verteller, een lenig sparrende team speler, een professionele kritiekgever, kunt incasseren'. Dat alles in christelijke geloofsverbondenheid.
En het ND is: 'Een schaamteloos christelijke krant die geen blad voor de mond neemt,  zuinig op lange traditie van degelijke, betrouwbare kwaliteitsjournalistiek, open, onbevangen, innovatief.'

ND 03/11/16
De Eerste Kamer wil dat het kabinet eenverdieners niet langer onevenredig zwaar belast. De motie van SGP met die strekking kreeg de steun van bijna de gehele oppositie.

De 'Nationale Synode' is een beweging die de dialoog tussen verschillende kerken wil bevorderen. In de stuurgroep zitten o.a. de PKN, de Remonstrantse Broederschap, de GKv, de CGK. Een verbond van deelnemende kerken (in 2018/19) zou moeten leiden tot uitwisseling van predikanten en deelname aan elkaars avondmaalsvieringen. Materiaal is beschikbaar om gemeenteleden uit verschillende kerken met elkaar te laten praten zodat ze vervolgens hun kerkenraad gaan vragen ook mee te doen met het verbond. Volgens De Fijter (PKN/GB) is ‘overal duidelijk geworden dat christenen samen moeten optrekken'. Er moet 'tastbare eenheid' komen. Wel zijn er nog wat probleempjes, bijvoorbeeld de vrijzinnigheid van het remonstrantse kerkgenootschap en is het credo van de NS 'te bleek'. Andries Knevel wil graag ook de RK hierbij, maar dat vindt zelfs De Fijter te vroeg. Hij wil een 'Protestants Katholieke Kerk in Nederland, naast de Rooms-Katholieke Kerk.’

ND 01/11/16
Met een gezamenlijke dans laten de leerlingen van christelijke basisschool De Rank en openbare basisschool De Pols in het Friese Tijnje zien dat ze in 2018 één fusieschool willen gaan vormen.

ND 29/10/16
De Nederlands Gereformeerde Kerken krijgen waarschijnlijk een permanente synode. Op de LV deze maand ligt dat voorstel op tafel.

ND 26/10/16
Domina Margriet Gosker is projectleider van de komende Reformatieherdenking. In de Reformatie gaat het om: 'Jouw eigen geloof doet ertoe, want God heeft jou lief.’ Ze heeft de Vrijmaking meegemaakt. Maar 'dat mensen met hetzelfde geloof niet meer met elkaar praten, klopt niet met het evangelie. Elkaar de maat nemen, elkaar beoordelen en veroordelen, dat wil ik niet.' De grote ontdekking tijdens de Reformatie was dat je genade krijgt van God.' Ze het meest uit naar de activiteit 'vrouwen in het protestantisme. () Zij heeft de kans gekregen om haar roeping te volgen, mede dankzij de Reformatie. De RK is nog lang zo ver niet. Dat komt om wat Luther schreef in Over de vrijheid van een Christenmens: je draagt zelf verantwoordelijkheid tegenover God, dus anderen kunnen niet voor jou bepalen wat je moet doen.' Dat vrouwen nu wel domina kunnen worden heeft 'ook te maken met een andere omgang met bepaalde Bijbelteksten, zoals die teksten waarin staat dat vrouwen moeten zwijgen in de samenkomst.'

ND 22/10/16
Uit een dubbelinterview over genezing met prof. dr. Stefan Paas (TUK/VU) en Evangelisch Werkverband-directeur Hans Maat.
Maat: ‘Ik hou me eenvoudig aan het gebod van Jezus om de zieken te genezen en mensen te bevrijden van demonen’. Paas: ‘Als de arts uitbehandeld is, is de Heilige Geest misschien ook wel uitbehandeld’. Maar hij wil 'met nadruk geen ‘streeptheoloog’ zijn, alsof de bijzondere Geestesgaven als genezing en profetie hooguit voorkwamen als ‘startmotor’ van de vroege kerk.'
Maat doet 'gewoon Jezus na' en legt mensen de handen op en ziet ze genezen: psychosomatische kwalen, ook tumoren. Paas vindt spreekt pas van bovennatuurlijk als hij (naar de roomse Lash) 'een konijn viool ziet spelen'. Wonderen kun je misschien in de toekomst gewoon verklaren.
Hoe moet je omgaan met mensen die niet genezen, ondanks gebeden? Maat: ‘Dat vind ik zelf ook ingewikkeld. In mijn naïviteit denk ik nu nog dat er maar weinigen zijn die krachtig en vol bewogenheid bidden voor zieken. Daar hangt het wel vanaf. Als meer mensen zich die gebedspraktijk toe-eigenen, gebeuren er meer wonderen. Dat is een wetmatigheid.’ Maar Paas: ‘Ik denk het niet. In Brazilië en Afrika wordt ontzettend veel gebeden, maar de mensen gaan gewoon dood.’

ND 20/10/16
Elke NGK dominee mag preken in een GKv kerk, als de vrijgemaakte kerk hem daartoe uitnodigt. Of dat ook voor vrouwelijke dominees geldt, hangt af van het besluit dat de GKv nemen over dat onderwerp, zo luidt een voorstel van de landelijke commissie Deputaten Kerkelijke Eenheid van de vrijgemaakte kerken. De commissie concludeert ook dat ‘in de praktijk van de NGK de binding aan de belijdenis steeds meer eenzelfde plek heeft gekregen als in de GKv’. De deputaten willen ervoor waken dat het gevoel bij de NGK ontstaat dat de GKv 'de macht overneemt’.

ND 18/10/16
In een jongerendienst GKv Hardenberg Baalderveld-Zuid (ds. A. Feijen) kon men via de smartphone reageren op stellingen, die vervolgens met een beamer op een scherm in de kerk werden geprojecteerd. De dominee reageerde daar dan op. Enthousiasme…!

Zeven kerken in Enschede schoven bij elkaar aan aan het Avondmaal: GKv, CGK en NGK.

ND 15/10/16
De CGK (73.000 leden) zijn met elkaar in relatietherapie geweest, volgens hun deputaten Eenheid Gereformeerde Belijders. De toenadering tot andere kerken zat in een ‘impasse’  doordat de CGK met elkaar als egeltjes samenleven. De 185 plaatselijke kerken vertrouwen elkaar slechts selectief. Niet elke dominee mag of wil preken in elke kerk. En daarom is er nu aandacht voor binnenkerkelijke eenheid. Want het gaat maar moeizaam met de CGK, zie de vorming van de GTU waarvoor CGK proberen te balanceren met de PKN/Bonders.
Een dierbare maat van CGK is ‘geestelijke herkenning’. Maar volgens ND-hoofdredacteuur Kuiper moeten CGK dominees die deze maat hooghouden eens met hun catechisanten praten en met onkerkelijke of moslimburen. 'En probeer het hén dan maar eens uit te leggen, met de Bijbel in de hand en in Jezus’ Naam.'

ND 13/10/16          
De Theologische Universiteit in Apeldoorn krijgt twee nieuwe hoogleraren: Arnold Huijgen en Maarten Kater, op resp. de vakgebieden systematische en praktische theologie.

De ministers Schippers (Volksgezondheid) en Van der Steur (Veiligheid en Justitie) maken een wet die stervenshulp biedt aan 'ouderen die vinden dat ze ‘klaar’ zijn met leven'. Het kabinet schuift het grondige advies van de commissie-Schnabel daarmee terzijde. Het kabinet 'ziet echter een groeiende groep mensen die meer regie over het eigen levenseinde wil door bijvoorbeeld verlies van onafhankelijkheid, eenzaamheid door onder meer het verlies van dierbaren, aftakeling en verlies van waardigheid.

Het nieuwe VVD-verkiezingsprogramma stelt dat ‘Iedereen de mogelijkheid moet hebben om zelf te kiezen voor een waardig levenseinde.’ D66 wilde dat altijd al vurig: 'Elke oudere moet de vrijheid hebben om zelf te bepalen hoe en wanneer hij of zij wil sterven.'

ND 12/10/16
De PKN wil bij de afsluitende oecumenische viering van het Reformatiejubileum op 31 oktober volgend jaar samenwerken met zo veel mogelijk verschillende kerken, inclusief  RK en de kleine gereformeerde kerken. Dat moet volgens PKN-synodevoorzitter Karin van den Broeke wel onder de ‘ambtelijke verantwoordelijkheid’ van de PKN.
De Hersteld Hervormde Kerk en de Gereformeerde Gemeenten zullen eigen herdenkingen organiseren.

Ds. W. van der Schee (GKv) is overgestapt naar de PKN. Hij heeft als docent kerkrecht gewerkt aan de TUK en was in 2014 afgevaardigde op de GS van de GKv. Hij kreeg na zijn losmaking geen beroep meer. Van der Schee is de derde vrijgemaakte predikant in korte tijd die naar de PKN gaat.

ND 07/10/16
Er zou een nieuwe, ‘voluit gereformeerde’ partij naast de SGP moeten komen, schrijft In het Spoor – het blad van zeer conservatieve staatkundig-gereformeerden. Reden: de SGP geeft teveel ruimte aan niet-gereformeerde godsdiensten. Eerder aanvaardde het SGP-bestuur dat óók als Nederland weer een christelijke natie wordt, andersgelovigen een gebouw mogen hebben om bijeen te komen. Wel mag de ‘dominantie’ van andere religies aan banden worden gelegd.  Megamoskeeën en gebedsoproepen blijft de SGP afwijzen.

Martijn Horsman (39) vertrekt per 1 januari 2017 als voorganger van Stroom (130 leden) Amsterdam, de inmiddels zelfstandige gemeente en niet (meer) gebonden aan de GKv. Ook het Kleiklooster in de Bijlmer en de PopUpKerk in Amsterdam-West gaan vanaf januari 2017 zelfstandig verder.

ND 04/10/16
Op een bijzondere manier werd Mathijs van Dijk in een dienst van GKv Zwolle-West gedoopt: ondergedompeld in de stadsgracht tegenover het kerkgebouw. Voorganger Jos Douma. In de dienst werden ook vier baby’s gedoopt – niet in de gracht.

ND 03/10/16
Godsdienstsocioloog Chris Janse wijst in De Saambinder, het blad van de Gereformeerde Gemeenten af dat lokale kerkenraden dominees uit andere kerkverbanden uitnodigen. Kerken daarin de vrije hand te geven ‘is volstrekt in strijd met het gereformeerd kerkrecht, een dergelijke praktijk leidt gemakkelijk tot een desintegratie van het kerkverband'. Hij noemt CGK en NGK waarin de verschillen alsmaar groter worden. ’Een kerk is geen uitzendbureau van predikanten, die op aanvraag ingezet kunnen worden’.

ND 01/10/16
Uit interview van Rien van den Berg met Willem Smouter NGK, voorzitter Ledenraad en voorzitter Raad van Toezicht EO.
De EO wil samen met andere christenen 'het verhaal van Jezus' vertellen. Smouter: ‘Dat is ook zo!’ Maar de net aangetreden nieuwe programmamaker, Tom Mikkers, zegt: 'de Bijbel is een mensenboek', en 'het zenboeddhisme is ook erg fijn', en 'het christendom is bepaald niet de enige waarheid'. De vraag is dan: 'Met wie vertel je welk verhaal dan nog?' Smouter: 'Er zijn delen van de kerk waar soms die woorden gekozen worden. Dat staat haaks op de EO missie. Als in een uitzending die toon klinkt, zijn we dus niet bezig met onze missie, maar met onze taak om de kerken te representeren.’ Echter interviewer: 'Maar er staat: met deze mensen gaan we onze missie vervullen.'

Column G. Harinck, hoogleraar aan de VU en de TUK.
Het is al lang geleden dat Harinck in zijn GKv de Tien Geboden heeft horen voorlezen. Wel allerlei alternatieven want 'geboden bekken niet lekker in een tijd waarin het accent in het christelijk geloof ligt op liefde en inclusiviteit'. Harinck is er niet gelukkig mee. Want 'het christendom is in forse mate een godsdienst van herdenken. () Het christelijk geloof is ingebed in de geschiedenis, maar al de vernieuwingspogingen rondom de Tien Geboden gaan daaraan voorbij.' Bij hem zitten de Tien Geboden nog wel in het hoofd, maar bij een jongere generatie niet. De verwijzing naar de band met die tekst wordt rap betekenisloos.'
Net als de discussie over de Nederlandse identiteit zoekt men 'met uitzondering van Kees van der Staaij de identiteit van de kerk in het heden, in homorechten, gelijkheid van man en vrouw, etcetera. Maar los van de geschiedenis – 1581, 1848 of 1917 – wordt zo’n ijkpunt betekenisloos. () Zou de kerk die niet put uit het heden, maar uit een boek dat 2000 jaar en ouder is, niet beter moeten weten?'

ND 30/09/16
Janneke de Leede is psycholoog, coach en trainer. In een gastcolumn zegt ze:
Bij haar thuis staat een devote Maria in de vensterbank. Ze zoekt al jaren in elke RK naar beelden van Maria. Want deze fascinerende vrouw intrigeert haar. Maar in de protestantse traditie is Maria vaak weggemoffeld en naar de achtergrond geschoven, vindt ze. Maria is toch 'de meest gezegende van alle vrouwen, vol van genade'? Dus: 'Ave Maria. Wees gegroet, Maria, vol van genade'. Maria moet dus een prominentere plaats in het protestantse (kerk)leven krijgen. 'Want Maria doet ertoe, als moeder van Jezus. () Zij gaf Hem het leven. () En zij geeft Hem aan ons door. Zij geeft haar Kind, haar Heer, aan mij.'
Als Maria weer haar plek krijgt 'is dat ook een belangrijke stap in de oecumene. Laten we beginnen met het invoeren van een speciale Mariazondag'.

ND 29/09/16
Conclusies uit een het onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Afbrokkeling van de grote kerken heeft ‘het toneel vrij gemaakt voor atheïsten en agnosten en een brede baaierd aan spirituele stromingen’. De secularisatie werkt door. 11% zegt het toe te juichen als de kerken verdwijnen.
33% vindt dat de overheid moet zorgen dat in elke plaats ten minste één kerkgebouw openblijft.
40% vindt dat zonder steun van kerken zwakke groepen in de samenleving aan hun lot worden overgelaten.
35% verricht vrijwilligerswerk (Kerkgangers 55 procent).
67% vindt dat religie zich moet beperken tot het privéleven.
75% vindt dat ‘politiek en godsdienst los van elkaar moeten staan’.
Velen zijn bezorgd over de ‘islamisering van Nederland’.

ND 28/09/16
‘Elke abortus is er één te veel’, volgens Ton Coenen nu, directeur van Rutgers Kenniscentrum Seksualiteit, voorhoede van de beweging vóór legalisatie van abortus. ’Natuurlijk willen ze bij Rutgers de Wet Afbreking Zwangerschap (1984) niet terugdraaien. En het feit dat de opvatting ‘abortus is moord’ nog springlevend is onder tieners (óók onder de niet-religieuzen, bleek uit hun eigen onderzoek), beschouwt het kenniscentrum als een ‘schrijnende situatie’.
Jaarlijks worden in Nederland ruim 30.000 kinderen geaborteerd. Maar hoofdredacteur Sjirk Kuijper vindt dat 'het niets en niemand helpt als mensen zich op de rechterstoel van de Allerhoogste plaatsen, en met juridische vonnisretoriek (‘Moord!’) de eigen rechtzinnigheid uitkramen.' Als ook voorstanders erkennen dat iedere abortus in feite een verlies is 'opent dat perspectieven', denkt hij. Oplossing is: 'zorg, liefde, complete voorlichting en goede hulpverlening'.

ND 26/09/16
Met de verkoop van het ’t Gbouw in Zwolle 'kussen de GKv twintig jaar recente geschiedenis vaarwel'. Het markeert ongeveer 'de overgang van een gesloten ‘ware’ kerk naar een opener gemeenschap: hé Nederlands-gereformeerden, hallo Protestantse Kerk in Nederland', volgens journalist Gerard ter Horst.
Van de organisaties in het Gbouw zijn er van de elf nog zes over. Die verhuizen naar een nieuw en anoniem pand aan de rand van van Zwolle-Oost. Een vingerwijzing?, vraagt hij zich af.

ND 23/09/16
De stichting Geloofsgesprekken wil christenen uit verschillende kerken met elkaar in gesprek brengen over het geloof, zodat ze elkaar herkennen en erkennen als één in Christus. Ze zoeken mensen die in de eigen woonplaats geloofsgesprekken willen leiden. Het gaat niet om theologische discussies maar uitwisseling van wat in je hart en je leven speelt. Ontdekken: 'die ander zoekt dezelfde dingen als ik.’ Dus niet over verschillen tussen christenen en kerken pratn. En omdat het niet gaat om je eigen gemeente alleen zit er 'een extra verrassingselement' in.

SIGNALEN 29-10-16

Kerkbode Noorden25/06/16
Ds. K. Batteau schrijft over de binding in de GKv aan de 3 FvE. Hij zegt daarin o.m.: … "we leven nu in een tijdperk waarin we een terugkeer zien van de vrije, 'niet-dogmatische' persoon in Nederland. Iedereen kiest zijn of haar eigen weg. 'Ik wil zelf kiezen wat ik wil geloven.'"
Batteau merkt ook een reactie op het verleden van de GKv. Symbool voor dat verleden is prof. J. Kamphuis (1921-2011). "Hij speelde een grote rol als een van de leiders van de 'binnenverbanders,' die opkwamen voor het gezag van de belijdenisgeschriften, tegenover de 'buitenverbanders' (de huidige NGK), die los­ser omgingen met deze belijdenisgeschriften. Op dit ogenblik zien we een sterke reactie onder de oudere maar ook de jongere genera­tie in de GKv tegen de manier waarop Kamp­huis theologie beoefende en leiding gaf in de kerken. () Het idee is: de GKv werden te veel een 'dogmatisch' bolwerk, in plaats van een liefde­volle gemeenschap waar Gods genade in Jezus werd gepreekt".
Daarvan getuigt het nieuwe bindingsformulier: "dat heeft niet al­leen een mildere toonzetting, maar de manier waarop de binding van ambtsdragers met de belijdenissen wordt gepresenteerd is ook min­der streng, minder massief en onverbiddelijk van karakter." Ds. Batteau vraagt zich af: "Krijgt de ambtsdrager hier te veel ruimte om afte wijken van wat de belijdenis­sen werkelijk zeggen?".
Batteau wil herontdekking en waardering van het werk van wijlen Kamphuis want hij was "treffend in zijn kritiek en sterk in zijn waardering van de leer van de Schrift. () Wat we op dit ogenblik nodig hebben is niet minder, maar meer dogmatiek in de kerken."

Kees Heek (57) is de nieu­we directeur/bestuurder van de Gereformeerde Scholen Groep (GSG) bestaande uit alle 9 vestigingen in de drie Noordelijke provincies. Heek over de gereformeerde identiteit:
"Leerkrachten moeten het christen­zijn uitstralen, dat moet eraf spatten. De teams moeten veel aandacht voor de leerlingen heb­ben en onze scholen moeten kwaliteit leveren. Daarnaast moeten we inspelen op de verande­ringen in de maatschappij om ons heen. Om dat te bereiken werken bij de GSG overtuigde en betrokken gelovigen die zelf drager zijn van de identiteit, deze belichamen en uitdragen. De leerkrachten stemmen in met onze iden­titeit, leren jongeren hoe ze op grond van de Bijbel kunnen denken en handelen in verschil­lende gebieden van het leven en tonen passie om zelf ook bij te dragen aan de verdere vor­ming van de identiteit van de scholen."
Maar kunnen baptistische docenten hierbij worden betrokken? Heek: "Iedereen die onze grondslag van harte onderschrijft en wil uitdragen is welkom. We zoeken bezielde professionals".

GKv Kerkbode Midden 27/05/16
Ds. H.J. Visser pleit voor een eerder toelaten van kinderen tot het Avondmaal. De dominee kijkt met enige jaloersheid naar de praktijk in roomse kerk waar al op jonge leef­tijd kinderen (7, 8 jaar) hun eerste communie doen.
Jongere kinderen kunnen al wel begrijpen waar het om gaat. "Als ze een periode van onderwijs heb­ben gehad en weten waar het over gaat? Laat ze dan tegen de pubertijd zelf kiezen of ze deel willen nemen of niet. Het kan een belangrijke steun in de rug zijn om ook in de roerige jaren te mogen weten, dat je door het ge­loof deel hebt aan Jezus Christus." Zo krijgen jongeren "het gevoel niet langer als tweede­rangs te worden beschouwd".
GKv Kerkbode Noorden 11/06/16
Classis Stadskanaal 12 mei: De kerk van Winschoten heeft het komend jaar 15 gezamenlijke erediensten met de CGK. Beide kerkenraden hebben uitgesproken verder te willen met het onderlinge contact. In Stadskanaal zullen vanaf deze zomer de middagdiensten altijd gezamenlijke diensten zijn van GKv en CGK. Maar de Oosterkadekerk (CGK) doet daar voorlopig nog niet aan mee.

Ds. C.C. den Hertog (CGK) vertrekt van Surhuisterveen naar GKv/CGK Nijmegen. Wat zijn de voordelen van zo'n combi-kerk?':
"Samenwerking is voor mij veel meer een opdracht, omdat het niet zo zijn mag, dat het lichaam van Christus gescheiden is. Ons land kent een geschiede­nis van vele, vele kerkscheuringen. Sommige nodig, andere iets minder nodig. Voor mij is het de vraag of we ons bestaansrecht tegenover elkaar kunnen blijven ontlenen aan een ge­schiedenis, waarvan we vandaag ook wel zien dat daar veel menselijk en onheilig vuur bij is geweest."
"Het getuigenis tot de wereld om ons heen wordt grondig gehinderd door onze gelijkheb­berigheid. Niet ieder verschil van inzicht is ook direct kerk-scheidend. Sterker zelfs: slechts heel weinig verschillen zouden dat mogen zijn. () Kerkscheidend kun­nen volgens mij slechts die zaken zijn die het hart van het Evangelie raken: de leer van de Drie-eenheid, de leer aangaande Christus en daaruit voortkomend: de rechtvaardiging uit het geloof alleen en het besef dat wij als men­sen radicaal en totaal op Gods ontferming zijn aangewezen. () Hangt er een waas van vermoeidheid over de kerken omdat we het onvoldoende aandurven om te luisteren en te zoeken naar andere kerken?"

GKv Kerkbode Midden 13/05/16
Mr. E. Bos beschouwt de vraag of in de GKv vrouwen nu al tot diaken kunnen worden verkozen. Zijn conclusie: "Het benoemen van zusters tot diaken is thans mogelijk, ook al is dit niet ex­pliciet door de laatste synode uitge­sproken. Er ligt, kerkrechtelijk gezien, dus geen belemmering. () Voor benoeming in de ambten van ouderling of predikant ligt het moeilijker vanwege het door de synode genoemde verschil in verantwoordelijkheden tussen man­nen en vrouwen en de daarmee sa­menhangende onduidelijkheid."
Classis Noord-­Brabant/Limburg 03/03/16 
In Brunssum-Treebeek zijn veel interkerkelijke diaconale projecten, o.a. met asielzoe­kers. "Op deze manier wordt het kerk­zijn in Brunssum gezamenlijk vormge­ven. In samenwerking met de Baptistengemeente en het Le­ger des Hells, de Alphacursus gestart. Hiervoor hebben zich 17 kandidaten aangemeld."
In Maastricht denken GKv en NGK na hoe tot één gemeente samengevoegd te kun­nen worden.
In ja­nuari 2016 is in Eindhoven gezamenlijk Avondmaal gevierd met CGK en NGK.
In 's Hertogen­bosch hebben gemeenteleden bezwaar aangetekend tegen het proces van sa­mensprekingen met de NGK en een bijeenkomst belegd.

GKv Kerkbode 10/06/16
Drie kerken in Dronten, NGK, CGK en GKv Dronten-Zuid gaan intensiever samenwerken. Ds. R. van den Berg (GKv): "Jezus roept ons op om de eenheid te zoeken. Naar zijn stem hebben we geluisterd, en in zijn lief­de hebben we elkaar gevonden."

GKv HAARLEM
Fonteinkerk
zondag 12 juni 2016
09:30 u.: dienst
zondag 19 juni 2016.
09:30 u.: dienst

CGKv IJMUIDEN
Petrakerk
zondag 19 juni 2016
10:00 u.: drs A. Knevel
17:00 u.: ds G.W: Kroeze

GKv AMSTELVEEN
zondag 12 juni 2016
10:30 u.: dienst
zondag 19 juni2016
10:30 u.: dienst

AMSTERDAM-CENTRUM
zondag 12juni 2016
10:00 u.: dienst
zondag 19 juni 2016
10:00 u.: dienst

Classis Alkmaar-Haarlem 16 maart 2016: O.a.: "Er is bezwaar tegen het be­sluit van Haarlem om geen middag­diensten meer te houden. Dat be­zwaar zal worden beoordeeld door de deskundigen die de classis heeft aangewezen."

Classis Utrecht 3 maart 2016: GKv Nieuwe­gein wil verder met CGK/­NGK Nieuwegein als kerk van Christus. Deputaten Kerkelijke Eenheid en de classis zijn akkoord. 
Kerk­grenzen tussen de kerken van Utrecht (C, Utrecht-N/W, Utrecht-LR) worden nog gehandhaafd, maar een kerkenraad kan hier­van afwijken indien nodig.

Onderweg 28/05/16
Homoseksualiteit is een centraal thema is op de CRC-synode in Noord-Amerika, die op 8 juni begon. Er zijn veel bezwaren tegen een com­missierapport over de kerkelijke omgang met het homo'huwelijk'. Zestien clas­ses vinden de conclusies van het rapport te genuanceerd en sommige willen de definitie van het huwelijk in de KO aanscherpen. De classis Arizona vraagt 'seksu­eel verkeer alleen binnen het huwelijk van man en vrouw' als confessioneel te erkennen.

Wordt Vervolgd nr 6 juni 2016
In de Disney-film Frozen (2013) trouwde de hoofdrolspeelster, prinses Elsa niet gewoon met een prins. De boodschap van de film luidde dat je jezelf moet accepteren zoals je bent. Disney werkt nu aan een vervolg. Homorechtenorganisaties roepen de film­producent op om Elsa daadwerkelijk uit de kast te laten komen. 'Een kinderfilm met een personage dat zich voelt aangetrokken tot iemand van hetzelfde geslacht, zal je kinderen niet in homo's veran­deren maar hun leren dat liefde talloze gedaantes aanneemt', denk men.

GKv Kerkbode 30/04/16
Ds. J. Kuiper: "Veel plaatselijke kerken hebben tegen­woordig hun eigen belijdenis. Die heet een visiedocument en geeft weer waar de plaatselijke kerk voor staat. Vaak gaat zo'n visie over de omgang met mensen. "Wat moet je ermee als je in je visie zegt dat betrokkenheid op elkaar heel belangrijk is, maar er in de praktijk van het drukke leven van 2016 bijna niets van terechtkomt? Of dat het pastoraat aan de gemeente teruggegeven is, maar de gemeente komt in meerderheid daarvoor niet in beweging? Dan gaan die grote woor­den tegen je werken."
Mensen die hier op 'afknappen' wijst Kuiper op wat volgens hem de kern van kerkzijn is: "de viering van de gemeen­schap met Christus in het avondmaal. Een belijdenis op zich: je voegen in die grote schare van mensen die etend en drinkend uiting geven aan hun ver­trouwen op de Heer van de kerk. Dat bewaart voor cynisme en geeft hoop."

HHK Kerkblad 17/03/16
Dr. P. de Vries recenseert de dissertatie van dr. A. van Langeveld over prof. C. Veenhof: 'In het klimaat van het absolute'. "Naarmate het absolute in de Gereformeerde Kerken Vrij­gemaakt steeds zwaarder werd aangezet, kreeg Veenhof steeds meer bezwaren. () Kritiek op de belij­denis was voor hem geoorloofd, als men maar aan de kern ervan vasthield. Veenhof is uitgegroeid tot de geestelijke vader van de Nederlandse Gereformeerde Kerken. () Van Langevelds "waardering voor de latere Veenhof is overduidelijk". Volgens De Vries ademt de sfeer in de NGK "nog altijd de geest van Veenhof: trouw aan de Schrift en de kernpunten van de belijdenis met veel ruimte voor verschil in opvatting.
De Vries heeft zijn vragen. Weliswaar heeft de kerkvisie die de vroegere GKv hem "nooit en in geen enkel opzicht kunnen bekoren. () Het exclusivisme dat eruit spreekt, kan ik niet verenigen met de belijdenis dat Christus wereldwijd in eenheid van het ware geloof Zijn kerk vergadert. Kerkelijk exclusivisme verdraagt zich niet met een godsvrucht die niet alleen de kenmerken van de ware kerk (en die openbaren zich in Gods vrijmacht waar Hij dat wil) maar ook van de ware christen benadrukt. Dat Veenhof daar­mee vastliep en dat men inmiddels in de Gereformeerde Ker­ken Vrijgemaakt daarop terugkomt, acht ik winst." Maar, "als buitenstaander [van de NGK] vallen zij bij mij niet op door hun trouw aan de Schrift en de kernpunten van de belijdenis. Dat moet ik in toenemende mate ook van de GKv zeggen." Hij denkt aan: "… de erkenning van het volstrekte gezag van de Schrift in historisch en ook leerstellig en ethisch opzicht, aan de ernst van de eeuwigheid, aan het centraal stellen van wet en Evangelie, zonde en genade in de prediking en aan het feit dat een christen allereerst een pelgrim is op aarde. Een mens die zich alleen rechtvaardig voor God weet op grond van de hem in Christus geschonken en door de Heilige Geest verzegelde vrijspraak in Christus." Bevinding als in het klimaat van de Nadere Reformatie ziet De Vries "maar weinig en in de kerken waarvan hij [Veenhof] de geestelijke vader werd zo goed als in het geheel niet."

Mens en Samenleving: Communicatie 02/06/16
Tijdens de inhuldiging van Koning Willem-Alexander op 30 april 2013, legde Lutz Jacobi in het Fries (de tweede landstaal) de belofte af. De meeste parlementariërs zeiden: "Zo waarlijk helpe mij God almachtig," of "Dat beloof ik." Maar de Friezin zei "Dat ûnthjit ik". Velen dachten dat Jacobi zei: "Dat vertik ik," maar ze zei juist dat ze het beloofde.

Bewaar het Pand 24/03/16
Ds. P. Roos neemt waar dat velen het een belangrijk punt vinden dat waarnemers uit de GKV op de meerdere kerkelijke vergaderingen van de CGK stemrecht krijgen. Het argument: omgekeerd hebben leden van de CGK ook stemrecht op de vergaderingen van de GKV.
Maar de predikant ziet in de GKV allerlei signalen van verwijdering van de Schrift. Hij denkt aan vrouwen op de kansels; de samensmelting met de NGK; het voornemen dat buitenlandse kerken hebben om te breken met de GKv door hun toenemende vrijzinnigheid. Volgens ds. Roos voelen "velen onder ons zich in het nauw gedre­ven door dit punt [stemrecht] op de agenda van classes en Synode. () En eigenlijk weten we het allemaal wel. We zijn zelf verdeeld. Horen we echt bij elkaar? Wat bindt ons aan elkaar? Maar er zijn toch onderlinge afspraken en be­loften? Zijn we met elkaar eerlijk en gaan we eerlijk met elkaar om? Hier kan alleen Gods Geest uitkomst bieden. Eerlijkheid kan zijn dat we allen in de schuld komen voor de Heere. Het kan ook zijn dat we een werkelijke keus doen. Welke kant willen we op? "Linksom ofrechtsom? () Onder ons worden openlijk geen bepaal­de signalen waargenomen om te breken met de leer der Reformatie. () Onderhuids zijn die tekenen er wel, over de hele breedte van onze kerken." En de GKv?: "Deze kerken, tot voor kort wel zuiver Gereformeerd, staan op de tweesprong. Hun lot heeft sowieso te maken met het onze. () We hebben elkaar niets te verwijten. Voor beide geldt: Keert weder, gij afkerige kinderen en Ik zal uw afkeringen genezen (Jer.3).
 


SIGNALEN 15-10-16

De Wekker 30/09/16
Over de CGK gemeente in Emmeloord, de hoofdstad van de Noordoostpolder: Voor hun kerkgebouw werd de eerste steen gelegd door ds. G. Visser op 14 juni 1952. Vanaf deze tijd is er sprake van contacten tussen de GKv en de CGK. Tussen 1963 en 1969 werden de contacten moeilijker. Vanaf 1970 werden de contacten voortgezet met de NGK. In 1972 ondertekenden beide gemeenten de verklaring van eenparig gevoelen. Maar tot volledige eenheid is het niet gekomen.

GKv Kerkbode Noorden 1/10/16
Ds. J. Kuiper heeft gevoelens van onbehagen als het gaat om MV in de kerk. Hij herinnert aan het synodebesluit van Ede dat sprak van verschillende verant­woordelijkheden voor mannen en vrouwen. Maar 'wie die weg opgaat, komt op een pad vol voetangels en klemmen: gaat je ingebakken mannelijk superioriteitsgevoel je parten spelen?' De predikant ontwaart ook 'een bovenschriftuurlijke binding' als een kerkenraad het niet goed vindt dat een predikant zijn standpunt vóór de vrouw in het ambt niet mag ventileren.

Ds. A.H. Driest evalueert het huisbezoek. Hij herinnert aan een uitspraak van prof. E.A. de Boer dat 'onderling pastoraat niet bestaat'. Pastoraat hoort bij de ouderling: 'Toch is dit laatste een gedachte die vandaag niet sterk leeft. Geen wonder dat daarmee de ouderling die regelmatig de wijk ingaat op z'n retour is. Tot schade van de kerk. Het individuele pastoraat van de ouderling laat zich niet vervangen door het opzetten van een kring van gemeenteleden die die zorg overnemen. Dit pastoraat vraagt nu juist om die individuele herderlijke zorg van de ouderling.'

In de kerk van Haren kost het steeds meer moeite om de vacatures voor het ambt vervuld te krijgen, m.n. door de werkdruk van mannen: in veel gezinnen werken beide partners; men­sen willen zich niet voor vier jaar binden; de eisen van de gemeente zijn toegenomen. Daarom heeft men nu pastorale werkers in de gemeente naast ouderlingen en diakenen (MV) die een stuk werk en verantwoording van de ouderling overnemen. Het gaat om zorg en aandacht voor en gebed met en troosten van kerkleden. De ouder­ling houdt contact met de pastorale werkers en gaat, waar nodig, zelf een bezoek afleggen. Conclusie van een ouderling daar: 'De wereld om ons heen verandert, ook in de kerk kan men niet meer de oude vormen van vroeger handhaven.'

OnderWeg 01/10/16
Het blad constateert: De nieuwe kerkorde van de GKv spreekt er niet expliciet over hoe het jaarlijkse huis­bezoek moet worden ingericht. In de praktijk zijn er daarom steeds minder jaar­lijkse huisbezoeken.

Op 31 oktober is het 50 jaar geleden dat de Open Brief aan de Tehuisgemeente verscheen en aanleiding werd tot het ontstaan van de NGK. Maar die breuk is in vergaande mate geheeld en dat wordt op zondag 30 oktober op diverse plaatsen gevierd door gezamenlijke kerkdienst (soms) met Avondmaal vieren: in En­schede, IJsselmuiden, in Haarlem/Heemstede.

NGK Groningen (Tehuis-gemeente) en NGK Utrecht hebben besloten dat homoseksuele gemeenteleden met een relatie 'in liefde en trouw' ambtsdrager kunnen worden.

Peter Wieringa (vroeger GKv, nu landelijk adviseur missionair werk in de NGK) bedenkt een 'praktijkvoorbeeld van kerkverlating'. 'Machteld had een veeleisende moeder. Als ze als kind de tafel had gedekt, legde moeder nog even alle bestek goed recht. Als ze een 7,7 kreeg voor een toets, was de reactie: 'Heb je misschien niet genoeg geleerd?' Volgens Wieringa: 'In de kerk werd dit nog versterkt door het benadrukken dat we 'in zonde ontvangen en geboren zijn en geneigd tot alle kwaad'. We doen nooit iets helemaal goed. Altijd die zonde ..'. Zijn oplossing: begrip voelen en tonen voor Machteld. En: de echte God vindt Machteld geweldig!

GKv kerkbode Midden 30/09/16
Classis Hardenberg 2 juni 2016: …Heemse overweegt haar predikanten bij de avondmaalsdiensten in Clara Feyoena Heem in te zetten die eerder door de PKN werden belegd. In verschillende classis­gemeentes bestaat de mogelijkheid voor gasten van buiten de GKv, om het avondmaal mee te vieren. De classis heeft geen bezwaren tegen het bedienen van het sacrament in dergelijke zorginstellin­gen.

Onderweg 17/09/16
GKv Utrecht-Noord/West (Opstandingskerk) bevestigt als eerste GKv-gemeente enkele vrouwelijke gemeenteleden als ambtsdrager.

GKv Kerkbode Midden 16/09/16
Heerco Walinga probeert de specifieke identiteit van de GKv te achterhalen. Standpunten m.b.t. liturgische vormgeving, evolutie, homoseksualiteit, M/V in de kerk, gasten aan het avondmaal, het bepaalt allemaal niet de identiteit van deze kerk. Wat onderscheidt dan wel? Volgens Walinga: 'Dat we die vraagstukken niet uit de weg gaan () en in de tijd die er is tot de Jongste Dag, na willen denken over die lastige vragen.' Willen leren, dat is het! 'Vraagstukken? Problemen? Ethische kwesties? GKv-ers slaan dan de Bijbel open en stropen de mouwen op.'

Classis Amersfoort 2 juni 2016: … De vergadering stemt van harte in met de toelating van br K. van Bekkum tot predikant. Van Bek­kum ondertekent het bindingsfor­mulier voor predikanten binnen de classis Amersfoort, en is daarmee predikant van Amersfoort-West geworden.

Op voorstel van de kerk van Leusden gaat de classis bezig met een pio­nier voor het werk onder 18- tot 30-jarigen aanstellen.

Classis Amsterdam 2 juni 2016: … De 'mogelijk­heden van verbinding' (ambtelijk en sacramenteel) van GKv met Po­pUpKerk en Kleiklooster worden besproken. Deputaten Gemeentestichtingsprojecten mel­den dat de begeleiding moederkerk A'-dam-C zwaar belast. De fi­nanciering vanuit de kerken is in een afronden­de fase. De projecten hebben wel christelijke presentie opgeleverd in de Bijlmer, in een wijk in Amstelveen en onder kunstenaars, maar geen nieuwe kerken. 'Het feit dat jarenlan­ge financiële ondersteuning uit de GKv niet geleid heeft tot nieuwe christelijke gemeenten die verlangen naar aansluiting bij de GKv zal als een pijnlijke constatering verdragen moe­ten worden'. [zie voor opvattingen die in m.n. de 'PopUpKerk' leven: Veranderd geloof, rubriek Rond de Schrift].

Classis Noord­Brabant/Limburg 12 mei 2016: … Na de zomer zullen GKv en NGK in Maastricht nog wel twee zelfstandige kerken zijn, maar er worden samen pastorale kringen gevormd en de erediensten worden gezamenlijk gehouden.
Iedere zon­dag bezoekt een aantal mensen uit het Midden-Oosten de gemeente. Samen wordt gezocht naar een vorm om gemeente te zijn. In het jeugdwerk wordt meer en meer samengewerkt met de Bap­tistengemeente.

GKv Dronten-Zuid heeft Gerry Bos-Kaptein aange­steld als pastoraal werker. Zij studeert theologie aan de TUK.

OnderWeg 3/09/16
Stroom Amsterdam, vroeger dochterkerk van Ooster­parkkerk (GKv), is een zelfstandige gemeente geworden. In 2012 stuitte verzelf­standiging binnen het GKv-kerkverband op een protest van 43 GKv-predikanten omdat vrouwen leidinggevende posities vervullen bij Stroom en er afstand genomen wordt van de belij­denisgeschriften, onder meer op het punt van de doop. Maar sinds 1 januari jl. is Stroom formeel een zelfstandige gemeente buiten de GKv en op 10 juli is het leiderschapsteam van Stroom door de kerkenraad van GKv Oosterparkkerk ingezegend. Voorganger Martijn Horsman. De mogelijke relatie met de GKv wordt onderzocht.
Er wordt ook gewerkt aan verzelfstandiging van Kleiklooster en Popupkerk per eind 2016.

De GKv synode Meppel krijgt te maken met een bezwaarschrift tegen het oordeel van PS Zuid-Holland uit 2015, dat 'er ruimte is voor de vraag of de Bijbel iets zegt over homoseksuele relaties van liefde en trouw' en dat er reden is om 'terughoudend te zijn in tuchtmaatregelen wanneer over het antwoord op deze vraag (nog) geen duidelijkheid bestaat'. In een beleidsnotitie van KR GKv Rotterdam-Oost wordt erkend dat de Bijbel negatief spreekt over homoseksuele handelingen, maar ook gesignaleerd dat toegewijde kerkleden met een ho­moseksuele relatie zich vaak niet herkennen in de in de Bijbel beschreven praktijk en er in de GKv verdeeld­heid over homoseksualiteit is. Daarom wil men samenlevende homo's als lid aanvaarden en met hen het avondmaal vieren.

OnderWeg 11/06/16
Ds. Evert Jan Hempenius (55) gaat over naar de PKN. Zijn losmaking van Barneveld (2012) leidde niet tot een verbintenis met een nieuwe gemeente. De predikant motiveert zijn stap met: 'In de GKv is onvoldoende draagvlak' voor zijn prediking te ervaren. Hij signaleert dat in zijn contacten met diverse gemeenten het persoonlijke geloof, de invulling van de prediking en de catechese nauwelijks meer ter sprake kwamen. Hij ziet dat als tekenen dat de GKv in een 'diepe geestelijke crisis' verkeren.'

Emeritus hoogleraar dr. B. Kamphuis (TUK): We moeten stoppen met het zingen van ons volkslied in/na kerkdiensten. Dat past niet bij 'de katholiciteit van de kerk'. Zijn voornaamste argument: we zitten met al die vluchtelingen en asylzoekers niet meer samen als Nederlanders in de kerk.  

GKv Kerkbode Noorden 3/9/16
GKv Oosterkerk in Groningen heeft in een drietal jeugddiensten het thema Verbondenheid aan de orde gesteld. In de laatste dienst vroegen jongeren aan gemeenteleden waar zij zich in de kerk aan ergeren. De vorm 'leenden' ze van een populair TV praatprogramma: De Wereld Draait Doorrrrrrrrrrrr. En 'omdat alle standpunten en ergernissen zo allemaal met een knipoog op tafel kwamen, werd iedereen impliciet uitgenodigd zichzelf te relativeren.'

GKv Kerkbode Midden 15/7/16
Drs. P. Houtman maakt een momentopname van het debat Schepping en Evolutie in De Nieuwe Koers. Hij schrijft o.m.: 'DNA-onderzoek wijst uit dat het le­ven geleidelijk is ontstaan en dat alle levensvormen door afstamming aan elkaar verwant zijn, terwijl Genesis 1 spreekt van aparte scheppingsdaden van God, in het bijzonder als het om de mens gaat.' En 'prak­tisch eenstemmig is de mening dat de evolutietheorie als geheel zo solide is dat ze geaccepteerd moet worden. Het creationisme is een natuurweten­schappelijke theorie en volgt als zodanig niet zonder meer uit de Bijbel. Christenwetenschappers verklaren in koor dat evolutie niet in strijd is met het (hun) geloof in God.'

Robert Plomp (PKN/GB) doet in zijn boek Nederlander met de Nederlanders een oproep om geen aanstoot te geven aan de mensen met ideeën die achterhaald zijn op het gebied van homo­seksualiteit, wetenschap en vrouwelijke leiders in de kerk. Vanuit zijn missionaire verlangen wil deze gereformeerde bonder aansluiten bij de cultuur.

GKv Kerkbode Noorden 2/4/16
Ds. A. van der Sloot beschouwt 'kerkelijke verandering in historisch perspectief'. Hij roert o.m. de verhouding tussen FRCA (Australië) en GKv aan en vraagt zich af of Rom. 14 over de zwakken en sterken, wel voldoende in rekening is gebracht. Conclusie: 'Daar zijn we niet sterk in geweest!' Is er wel waardering geweest voor meningen die de jouwe niet zijn? Was het niet meer: 'elkaar weerleggen of bestrijden en elkaar wat in een hoekje zetten dan wel elkaar negeren? Haakte mee als gevolg daarvan zelfs prof. dr. J. Douma niet af?'
De predikant wil dat de GKv meer luistert naar het buitenland en ook naar PKN/GB die zorgen uit over de GKv.

Er is een symposium geweest over 'krimpende kerken' (Praktijkcentrum GKv). Wat krenten uit de pap.
Er moeten geloofsgesprekken worden gevoerd tussen jong en oud. Herbronnen is daarbij heel belangrijk, volgens emeritus hoogleraar dr. M. te Velde: het Woord steeds opnieuw doordenken. En niet bang zijn voor experimenten zoals we dat vroeger waren. En als het niet is geslaagd, is dat dan erg?
Zo experimenteert GKv Enschede-Zuid met twee morgendiensten om de diversiteit binnen de gemeente te behagen.
En je moet 'uit je comfortzone komen' (Praktijkcentrum).
Te Velde wees er verder op dat 'de nadruk op de zelfstandigheid van de plaatselijke kerk een valkuil kan zijn. Is het niet beter naar presbyteriaans kerkmodel het accent op de regio met zijn preekplekken te leggen?
De Roest drong aan niet te snel kleine gemeenten op te heffen. In het NT telden deze ook hooguit 40 leden.

GKv Kerkbode Midden 26/8/16
Classis Harderwijk 12 mei 2016: Ds H. Hoksbergen van Putten is ziek; beterschap is niet op korte termijn te verwachten. Ds. E.J. Hempenius kon­digt aan per 1 juli de GKv te gaan verlaten.

Classis Utrecht 19 mei en 7 juni 2016: … Ds G. Roorda van Zeist-De Bilt stopt met zijn werk als predikant. De classis geeft hem op zijn verzoek preekbevoegdheid, zodat het preekrooster van de kerk van Zeist-De Bilt de komende tijd intact kan blijven.

Over een con­creet voorstel van ds Kruiger en ds Bouma rondom lekenpreken wordt nog geen besluit genomen. Een extra classisvergadering wordt gehouden over de om­gang met elkaars meningen en standpunten.

Onderweg 23/1/16
De vraag van NGK Utrecht is welke wijn er voor het Avondmaal moet worden gebruikt, gezien het feit dat er ook kinderen aangaan. Oplossing: wijn zonder alcohol.

Van 17 tot en met 24 januari 2016 is de Landelijke Week van Gebed gehouden (Raad van Kerken in Nederland). Er wordt steeds vaker samengewerkt wordt met andere kerken. De CGK en de NGK in Eind­hoven bv organiseerden samen­komsten 'met katholieke, protestantse, gereformeerde en evangelische chris­tenen'. Echter NGK Doorn maakte een voorbehoud. Want insteek om samen de Vader, de Zoon en de heilige Geest te eren, 'is binnen de Raad van Kerken niet altijd bespreekbaar'. Maar ook dat werd opgelost: eerst naar eigen NGK dienst en daarna opgeroepen naar de oecumenische dienst te gaan.

Onderweg 9/7/16
De Ankergemeente (CGK/NGK) en de GKv in Nieuwegein hielden in de zomermaanden voor het eerst gezamenlijke kerkdiensten. Op 17 juli vierde men samen het avondmaal. Dat gebeurde op 26 juni ook door de GKv en NGK in Eindhoven.

Ds. E.C. Luth is met toestemming van de classis Groningen door de kerkenraad van de GKv Groningen-Noord-West afge­zet als predikant.

Onderweg 31/10/15
'Als je in Afrika opgroeit, leer je vanzelf om op God te ver­trouwen', zegt Ibrahim Abarshi, senior pastor van de Redee­med Christian Church of God (RCCG) in Amsterdam. God zei 15 jaar geleden tegen hem: "Ga naar Amsterdam." Hij ging, en God zei opnieuw: "Kom hier wonen en plant een kerk." Behalve zijn eigen gemeente begeleidt hij nu acht nieuwe kerk­plantingen. RCCG (30 gemeenten) is één van de snelst groeiende kerken in Nederland. De predikant: 'We zijn dankbaar voor de zendelingen die honderd jaar ge­leden het evangelie naar Afrika brachten, maar we zien dat het evangelie nu nagenoeg verdwenen is in Europa, daarom zenden wij nu kerkplanters vanuit Nigeria naar Europa, om het evangelie terug te brengen en Gods ko­ninkrijk te verkondigen.()
Nederlandse christenen zijn geseculari­seerd in hun denken en daarom krachteloos. Jullie kerkdien­sten zijn monotoon en slaapverwekkend - de gemeenteleden zijn toeschouwers in plaats van actief betrokken aanbidders. Het zijn formele bijeenkomsten waar over God gepraat wordt alsof Hij er niet zelf bij is, of niet in staat om iets te doen. Het zijn geen levensveranderende gemeenschappen.'

Onderweg 19/3/16
GKv Ommen-West introduceert ambtsdrager in opleiding, aio, een soort stagiair.
De in de jaren zestig in Enschede uitgesproken schorsing en afzetting van acht ambtsdragers, waaronder de predikan­ten C. Bakker en O. Mooiweer, zijn opgeheven, meldt GKv Enschede-Noord mede namens de GKv Enschede-­Oost.

Ds. J. Plantinga (69) heeft zich onttrokken aan de NGK uit verontrusting over diverse ontwikkelingen in deze kerk zoals de vrouw in het ambt en de omgang met homoseksualiteit. Zijn bezwaren spitsen zich toe op de pre­diking, waarin zijns inziens Gods oordeel niet of nauwelijks ter sprake komt. Ook wordt de alverzoening getolereerd.

GKv Kerkbode 30/7/16
Het College van Bestuur van de TU Kampen heeft dr. Leon van den Broeke(1966) benoemd tot universitair docent Kerkrecht. Van den Broeke (PKN) doceerde vanaf 2007 Kerkrecht, sinds 2013 Religie, Recht en Samenleving/Kerkrecht aan de Faculteit Godgeleerdheid aan de Vrije Universiteit te Am­sterdam. Daarnaast is hij sinds 2011 gastdocent aan de Bijzondere Faculteit Kerkelijk Recht, Katholieke Universiteit Leuven, België.

GKv Kerkbode Midden 5/8/16
De classis Hattem (12/5/6) stemt niet in met de broeders die bezwa­ar maakten tegen gezamenlijke middagkerkdiensten met de NGK.

De classis keurt verdere samenwerking tussen de CGK, GKv, NGK in Dronten goed. De verwachting is dat ook GKv Dronten-noord zich op af­zienbare termijn bij het proces zal aansluiten.

Onderweg 6/8/16
Artikel B36.1 KO GKv geeft aan dat de kerken­raad 'als regel' de gemeente twee keer per zondag bijeenroept Kunnen leden die één keer komen ambtsdrager worden?
GKv Zuidlaren besloot: 'Bij de talstelling van ambtsdragers zul­len de criteria die in de Bijbel voorko­men in 1 Timoteüs 3 en Titus 1, gebruikt worden. Iemand die de gewoonte heeft om op zondag eenmaal naar de kerk gegaan, kan op tal worden gezet. Tenzij die eenmalige kerkgang een uiting is van een gebrek aan toewijding en trouw. Het gebrek aan toewijding en trouw is in dat geval zichtbaar in zijn hele functioneren in de gemeente.'

De ledenvergadering van het Steunpunt Kerkenwerk (SKW) van de GKv heeft de statuten ge­wijzigd: CGK en de NGK kunnen zich op voet van gelijkwaardigheid met de GKv bij het Steunpunt aan te sluiten. (SKW adviseert en ondersteunt kerken bij personeelsbeleid, materiële en financiële zaken, ANBI en kerkelijk bestuur.)

De synode van de Reformed Church in the United States (RCUS, 4.000 leden, 50 gemeenten) zal de ban­den met de GKv verbreken, tenzij de GKv-synode volgend jaar bekering laat zien van de huidige koers van 'deforma­tie'. Bezwaren: vrouw in het ambt, homosek­sualiteit, hermeneutische opvattingen aan de TUK, verwerping schepping in 6x24 uur.

GKv Kerkbode 1/4/16
Classis Harderwijk 11 februari 2016: De algemene tendens t.a.v. het toelaten van gasten aan het avondmaal is dat de verantwoorde­lijkheid bij de gasten gelegd wordt. Indien mo­gelijk heeft een kerkenraadslid een persoonlijk gesprek, waarna besloten wordt over toelating. Als een gast in eigen kerk gerechtigd is aan te gaan en instemt met de apostolische geloofsbelijdenis, wordt hij over het algemeen toegelaten tot het avondmaal.

Nader Bekeken 6/6/16
Hoe wil dr. A.J. Plaisier, voormalig scriba PKN de protestantse verdeeldheid aanpakken? Hij taxeert die anders dan de breuk tussen Rome en de Reformatie. Dat is 'de grote breuk. De versplintering daarna slaat werkelijk nergens op. Die is een grof schandaal.' Dus een worden, maar niet zoals in het langdurige Samen-op-Weg. 'We moeten nu andere modellen ge­bruiken. Een koepel van kerken is snel haalbaar. Zo word je bekender met elkaar, kun je naar elkaar toegroeien en presentie vormgeven - van onderaf. Uit zo'n federatie kan voortvloeien dat je op een gegeven moment zegt: "Nu even doorpakken, dan zijn we over vijf jaar institutioneel een".

Onderweg 25/6/16
Hoofdredacteur A.P. de Boer heeft ook zijn gedachten over fusies van de protestanten. Sinds zijn EO-jaren en New Wine conferenties heeft hij open ogen voor hervormde en gereformeerde broeders elders.
'Toch knarst het bij mij als ik NGK'ers en GKv'ers onbekommerd hoor roepen dat we 'natuurlijk' over een paar jaar met zijn allen in de PKN zitten.' Predikantenruil, prima. Maar het probleem is wel de vrijzinnigheid in de PKN.  'Verontruste predikanten die daarheen verkassen, daar snap ik dus echt niks van'.

GKv Kerkbode Midden 24/6/16
Classis Ommen 21 apri/2016: … De classis heeft in overleg met de classis Har­denberg besloten te stoppen met het laten bezorgen van vijf exemplaren van het Nederlands Dagblad in het Röpke Zweersziekenhuis te Harden­berg. Er zijn ook digitale moge­lijkheden van nieuwsvoorziening beschikbaar zijn. En het wordt ook geen taak van de classis geacht...
 


SIGNALEN 01-10-16

ND 18/06/16

De kleine gereformeerde basisschool in Houten was met negentig leerlingen een van de honderd veelal christelijke scholen die op termijn hadden moeten sluiten, als staatssecretaris Sander Dekker zijn in januari gepresenteerde plannen had doorgezet. Maar Dekker heeft zijn plannen gewijzigd. En nu mag deze (te) kleine school blijven bestaan evenals de helft van de 25 gereformeerde basisscholen in West-Nederland die te weinig leerlingen hebben.
Een moeder ziet voor haar kinderen vooral voordelen van kleine scholen: ‘De leerkrachten kennen alle kinderen van de school, de kinderen worden



Aanmelden GRATIS nieuwsbrief

Naam:
E-mail:



printen

mailen

De synodalen achterna 2

En Bonhoeffer is de profeet

 

D.J. Bolt

06-04-13

 

De vorige keer gaven we een uitgebreide analyse van het boek De doorgaande revolutie van de godsdienst socioloog dr. G. Dekker. Wel onthielden we ons van inhoudelijk commentaar. Het is nu tijd om in te gaan op wat Dekker over onze kerken schrijft. En niet alleen dat. Want na zijn conclusie dat de vrijgemaakten inderdaad de synodalen achterna gaan, geeft hij ook een belangwekkende waardering van hetgeen hij heeft waargenomen en wijst hij een weg die de vrijgemaakt-gereformeerde kerken zouden moeten gaan, willen ze voortbestaan en bestaansrecht hebben.

Het is natuurlijk een verhaal van een voormalig synodale hoogleraar. Kunnen we daar wel wat mee? Heeft hij, om zo te zeggen, niet heel veel boter op zijn hoofd wat betreft de neergang van zijn eigen kerken? Kan hij als zodanig wel profeet voor ons zijn?
Dat hangt er natuurlijk van af waar Dekker 'staat'. Is hij diep bedroefd over de puinhopen van zijn voormalige kerkgemeenschap? En kan hij van daaruit de vrijgemaakten aangeven waar het is misgegaan en hoe zij zo'n kerkelijke verwoesting kunnen voorkomen? Óf vindt hij de historische gang van de synodale kerken misschien een voorbeeld om te volgen?


Het wordt nog spannender als we de toespraken er bij betrekken die drie vrijgemaakte hoogleraren en docenten van de theologische universiteit bij de boekpresentatie hielden, prof. dr. G. Harinck, prof. dr. M. te Velde en dr. K. van Bekkum. Wat is hun antwoord op het vanouds dreigende en nu geconstateerde de synodalen achterna?


Onderzoek en boek


We willen eerst iets zeggen over het onderzoek en de weerslag ervan in het boek. Het analyseert de ontwikkelingen in de vrijgemaakt-gereformeerde kerken in vergelijking met die die de synodaal-gereformeerde kerken een periode eerder doormaakten. De publicatie is opgenomen in de AD Chartas-reeks (onder "Auspiciën van het Archief- en Documentatiecentrum van de Gereformeerde Kerken te Kampen") en mag dus als een wetenschappelijk verantwoord werk worden gezien.
Wat ons betreft zijn daar wel wat vragen bij te stellen.

 

Bronnen

Het feitenmateriaal komt hoofdzakelijk uit twee bronnen: de Handboeken van de vrijgemaakt-gereformeerde kerken en de geschiedschrijving in Vuur en Vlam. En dat is natuurlijk nogal mager om het zachtjes te zeggen. Zeker  omdat het gaat om een stevig etiket dat met het boek op deze kerken wordt geplakt. Dan mag je toch verwachten dat de zware conclusie 'er is een doorgaande revolutie in deze kerken' wetenschappelijk stevig en breed onderbouwd wordt?
Het hielp natuurlijk niet echt toen tijdens de boekpresentatie wat achteloos werd omgegaan met kritiek op de titel: zo van what's in a name. Dat is gewoon onder de maat. De veroordelende titel die een gevoelige snaar raakt in menige vrijgemaakte ziel moet worden waargemaakt en niet als een aardige woordjesvondst worden gebagatelliseerd. Temeer omdat de conclusies in het boek deze titel proberen te rechtvaardigen.

 

Het is ook wat vreemd dat er niet méér voorhanden bronnenmateriaal is gebruikt. Waarom zijn ook de acta van de generale synoden niet geraadpleegd? In het eerdere boek De stille revolutie wordt dat wel zeer uitgebreid gedaan. Het had hier toch ook heel gemakkelijk gekund nu alle acta op internet beschikbaar zijn?
Waarom zijn er ook niet kerkelijke tijdschriften en websites bij betrokken die immers een schat van informatie bevatten over de ontwikkeling van de kerken?

 

Geen veldwerk

Prof. Dekker heeft zelf aangegeven dat hij niet in staat is geweest om veldwerk te doen.  Dus nader onderzoek van bronnen, maar ook (diepte)interviews e.d. Om zo niet alleen conclusies te trekken uit schriftelijk materiaal maar ook levende opvattingen en overtuigingen van mensen te peilen die deel uitmaken van het hele ontwikkelingsproces. Zonder veldwerk wordt het blikveld nogal beperkt en in bepaalde opzichten ondiep.

Dat wreekt zich meermalen. Zo suggereert Dekker bijvoorbeeld dat op basis van een EO-onderzoek "men rustig mag aannemen" dat bij de vrijgemaakten de praktijk m.b.t. 'geslachtsgemeenschap voor het huwelijk' veranderd is. Dat zou kunnen en is inderdaad waarschijnlijk. Maar het antwoord op de  vervolgvraag is ook van groot belang: is het omdat men de Bijbelse overtuiging op dit punt losliet of omdat men bezweken is voor veel verleiding in onze versekste samenleving. 

 

Een ander voorbeeld is zondagsrust door Dekker ook zelf genoemd. Maar hij vermeldt alleen dat rond de eeuwwisseling de zondag een en ander maal aan de orde werd gesteld. Maar waarom niet de verdere ontwikkeling nagegaan? Dan was hij bijvoorbeeld ook het boek van ds. W. Wierenga tegengekomen waarin deze betoogt dat voor ons de Tien Geboden niet meer geldig zijn en het Vierde Gebod niets meer betekent voor 'werken op de rustdag'. En ook dat hem geen enkele strobreed in de weg is gelegd. Dekker had dit voorbeeld 'mooi' kunnen gebruiken als een illustratie hoe problemen met de leer, leertucht en pluralisme tegelijk aan de orde zijn in onze kerken.


Een enkele keer noemt Dekker wel man en paard, bijvoorbeeld als hij alternatieve opvattingen over de verzoening bij prof. Harinck vermeld. Maar waarom komen niet ook allerlei andere schokkende voorbeelden van schuivende opvattingen concreet in beeld? Bijvoorbeeld: S. Paas (ontstaan van Israël en zijn godsdienst), Van Bekkum (het wonder in Jozua 10), De Bruijne (metaforen theologie), Douma (kadertheorie). Dit soort zaken dat zo'n grote impact heeft, had toch niet aan de aandacht mogen ontsnappen? Dat mag je toch verwachten in een wetenschappelijke publicatie? Temeer omdat hier zeker parallellen met de ontwikkelingen in de synodaal-gereformeerde kerken zijn te ontwaren.

 

Hiaten

Er zijn hiaten in het onderzoek. We noemen er een paar.
Over de prediking in de kerken wordt (bijna) niets gezegd. Ja, de vormgeving van de diensten verandert op grote schaal, constateert Dekker. Maar de prediking staat (stond?) toch altijd centraal in gereformeerde erediensten en heeft een grote invloed op het denken en leven van de kerkmensen? Hoe kan het dat in een gepretendeerd wetenschappelijk onderzoek dit punt niet grondig onder de loep is genomen?

 

Datzelfde geldt ook voor het onderwijs in de kerk. Welke verschuivingen zijn te constateren m.b.t. catechisaties, jeugdverenigingen, mannen- en vrouwenverenigingen, bijbelkringen? Wat is het niveau van ambtsdragers die toch de taak hebben de gemeente te leiden, vooral geestelijk? Welke samenhangen zijn hier met de ontwikkelingen in de synodaal-gereformeerde kerken?

Ook lezen we weinig over de betrokkenheid van mensen bij allerlei vanuit de kerk georganiseerde activiteiten, en dan m.n. bij die op het geestelijke vlak. Als je ontwikkelingen van het gereformeerde leven in je onderzoek wilt vergelijken moet hier toch behoorlijk wat aandacht aan worden gegeven?

Ook aan de huisgodsdienst besteedt Dekker geen aandacht terwijl het een belangrijke graadmeter is voor het geestelijk leven. Hoe ging het in de beschouwde periode met gezins- en persoonlijk Bijbellezen en -studie, het onderwijs van kinderen. Welke (kerkelijke) bladen en kranten worden er (nog) gelezen?

Vrijwel niets hierover dus.

 

Waarom is ook de relatie met de buitenlandse kerken geheel buiten beschouwing gebleven, terwijl er op dat vlak al jarenlang allerlei belangrijke ontwikkelingen gaande zijn?

 

Waarom is er geen analyse van de invloed van de voorhoede van de 'kerkelijke functionarissen zonder directe binding met de plaatselijke gemeenten', zoals Dekker dat noemt, dat hij wel deed voor de synodaal-gereformeerde kerken. Het past een wetenschappelijke studie toch?

 

In de beschouwing over euthanasie en abortus constateert hij dat op officieel niveau dat onderwerp nauwelijks meer aan de orde lijkt te  zijn in de GKv. Maar hij zegt wel: "Maar mogelijk verandert de praktijk van het leven in de GKv wel zonder dat officiële standpunten worden aangepast. Zo kan het verschil met de GKN kleiner zijn dan op het eerste gezicht lijkt." Ja, dat komt er van als er geen veldwerk wordt gedaan.

 

Presentatie

De presentatie van het onderzoek is o.i. meermalen onder de maat. Zo vonden we regelmatig een grote onbalans tussen de omvang van het feitenmateriaal over de synodaal-gereformeerde kerken en dat over de vrijgemaakt-gereformeerde kerken. Bijvoorbeeld als het gaat om de kerk en de nederlandse samenleving is de beschrijving van hetgeen gebeurde in de synodaal gereformeerde kerken maar heel summier in vergelijking met die van de vrijgemaakte kerken.

 

Zo ook bij het onderdeel organisatie. Van de synodaal-gereformeerde kerken wordt alleen begin- en eindpunt genoemd, een vergelijking van de ontwikkelingsgang in beide kerken ontbreekt terwijl er van GKv-zijde soms heel specifieke details worden gemeld, bijvoorbeeld dat ambtsdragers die in een andere gemeente ambtelijk werk doen soms lid blijven van hun eigen gemeente. Je zou juist graag diepgaander en gedetailleerder vergelijking verwachten. Want het is niet niks als Dekker vermeldt dat het christelijke karakter van de van oorsprong (synodaal-)gereformeerde organisaties door de losrakende verbinding met de kerken, in veel opzichten is aangetast.

 

Nog een voorbeeld: gereformeerd onderwijs. Hoe is daarmee omgegaan in vergelijking met het vrijgemaakt-gereformeerd onderwijs? Dekker zegt  niets over de ontwikkelingen in de synodaal-gereformeerde kerken.


Uitgave

In het boek ontbreken ook een trefwoorden- en een personenregister[1]. Dat is tegenwoordig toch een kleine (digitale) moeite? Zonder dat geef je toch geen wetenschappelijk werk uit?

En tenslotte, in deze dure tijden is €19,90 voor zo'n mager boekje van nog geen 150 pagina's A5 formaat een tikkeltje aan de dure kant, lijkt ons. We hebben weleens meer waar voor ons geld gehad.

 

De vraag is dus gerechtvaardigd of het verantwoord was om een boek dat een voor velen zo belangrijke vraag wil beantwoorden wel zo zonder voldoende breed en diep wetenschappelijk onderzoek had mogen worden uitgegeven. Toch lijkt het ons onverstandig om het bij die conclusie te laten en over te gaan tot de orde van dag.

 

Dekkers conclusie

 

"Dit brengt mij tot een conclusie, die ik voorlopig nog niet veel meer dan als een hypothese naar voren zou willen brengen: de vrijgemaakt-gereformeerden zullen in de toekomst ingrijpende veranderingen te zien geven. Zij zullen zich in toenemende mate bij de ontwikkelingen in de samenleving (moeten) aanpassen, juist omdat zij hun geloof op alle aspecten van het leven (willen) betrekken. Zij zullen zich de komende decennia dan ook ontwikkelen in de richting waarin de synodaal-gereformeerden zich ontwikkeld hebben en zij zullen in de toekomst ook weer meer op die synodaal-gereformeerden gaan lijken."

 

Dat zei prof. Dekker in 1994 op het symposium Vijftig jaar Vrijmaking. Nu in 2012 constateert en concludeert hij t.a.v. de vrijgemaakte kerken: 

  • Het ledental zal vrij snel dalen.
  • Er is een steeds grotere openheid naar de (kerkelijke) wereld.
  • Een associatie met de Raad van Kerken wordt voorgestaan.
  • Exclusief-vrijgemaakte organisaties zijn niet (meer) te handhaven.
  • Vele organisaties worstelen met hun identiteit.
  • Er is sprake van een toenemende integratie in de samenleving.  
  • De relatie tussen synode en kerken verzwakt.
  • Een sterke organisatorische groei en professionalisering vindt plaats.
  • De diaconie behoudt nog een zelfstandig(er) positie.
  • Vrouwen zullen passief stemrecht [update 240413] verwerven.
  • Kerkbezoek neemt af, de tweede dienst is in discussie.
  • Variatie in vormgeving is sterk gegroeid
  • Er is grote aandacht voor liturgie.
  • De aandacht verschuift van leer naar leven.
  • Er is een vrijere opvatting over en omgang met de leer.
  • Het aantal leden dat belijdenis doet neemt af.
  • Er is een gevoel op de drempel van een nieuw Schriftverstaan te staan.
  • Een grotere pluraliteit ontstaat, met verontrusting als gevolg.
  • Echtscheiding wordt soms onontkoombaar geacht.
  • Er is nog kerkelijke terughoudendheid t.a.v. niet-gehuwd samenwonen.
  • In de praktijk komt samenwonen steeds meer voor.
  • Men veroorlooft zich meer vrijheid t.a.v. seksualiteit voor en buiten het huwelijk 
  • Opvattingen over homoseksualiteit verschillen onderling nog veel.
  • De gereformeerde levensstijl is langer in ere gehouden.

In heel veel van deze zaken ziet Dekker een bevestiging van zijn hypothese in 1994:

De vrijgemaakten gaan inderdaad de synodalen achterna.
Wel is het tempo van veranderingen lager dan destijds in de synodaal-gereformeerde kerken.

Kernvraag


De kernvraag is nu natuurlijk of Dekkers sociologisch onderzoek deze conclusie rechtvaardigt want er is nogal wat aan te merken op de methode en diepgang van zijn onderzoek. Toch zou het volstrekt onjuist zijn zijn conclusies schouderophalend naast ons neer te leggen, om twee redenen: 

  • De waarnemingen die prof. Dekker beschrijft kloppen. Al jaren signaleren we op deze site gebeurtenissen, uitspraken en ontwikkelingen die sporen met wat Dekker vanuit sociologische invalshoek heeft waargenomen.
  • De situatie is nog ernstiger dan Dekker heeft gepeild. Denk o.a. aan opvattingen van hoogleraren en docenten aan onze universiteit (S. Paas, Van Bekkum, Van der Schee). Maar ook aan een prediking waaruit het zonde-element verdwenen is. Aan kerkbesef dat bij velen ontbreekt. Aan toenemende promotie van allerlei evangelicale praktijken als ministry gebeden en exorcisme.

Op allerlei weging en duiding van Dekker is hier en daar ook best kritiek te oefenen. Een paar voorbeelden.
Dekker legt nogal nadruk op het zelf-gekozen isolement van de vrijgemaakten zonder dat hij er voldoende notie van lijkt te hebben dat een isolement ook opgedrongen kan zijn.
En we menen dat het aantoonbaar eenzijdig is als Dekker suggereert dat de eenheid met de Christelijke Gereformeerden vooral belemmerd is door vrijgemaakte "hindernissen" en "hoge eisen". Dan geef je toch te weinig blijk van inzicht in bijna zeventig jaren van vrijgemaakt zoeken naar eenheid met de CGK.

We gaan op dit moment niet verder in op allerlei feiten die door Dekker zijn aangedragen. Het gaat ons in het vervolg om nog iets anders wat misschien veel bedreigender en fundamenteler is voor de toekomst van de kerken. Daarvoor moeten we naar het laatste hoofdstuk Waardering van Dekkers boek.   


Waardering

Evenals in zijn boek De stille revolutie geeft Dekker ook in zijn boek over de vrijgemaakt-gereformeerde kerken een waardering van de ontwikkelingen. Als socioloog ziet hij ontwikkelingen binnen de kerken mede als gevolg van de veranderingen in de samenleving, in 'de wereld'.
Op drie verschillende manieren kan daarmee worden omgegaan hem. We vatten het nog eens kort samen.

 

Invalshoek secularisatie
De verwereldlijking wordt gezien als indruisend tegen de wil van God en als aantasting van het geloof. De kerk verzet zich er tegen. Alleen waar Bijbels verantwoord, wordt kerkelijk en persoonlijk leven aan de veranderde situatie aangepast.

 

Invalshoek reformatie

De kerken zien de veranderingen in de wereld als uitdagingen. Ontwikkelingen moeten 'gereformeerd' worden. Veranderingen worden bewust zoveel mogelijk geïncorporeerd in het geloofsleven en het kerkelijk bestaan. Het risico dat het actualiseren van het geloof met zich meebrengt moet worden genomen.

 

Invalshoek mondige mens en wereld

De veranderingen en ontwikkelingen in de wereld zijn het gevolg van de groeiende autonomie en mondigheid van de moderne mens.  In principe worden zij gezien als door God gewild. En de kerk accepteert deze. Verzet ertegen is nutteloos en wordt ook niet door de wereld begrepen en gewaardeerd. Bovendien zal de kerk daarbij altijd het onderspit delven.

Menselijke mondigheid en autonomie hoeven niet in botsing te komen met het Godsgezag. God wil het immers zo?

Onmiskenbaar kiest prof. Dekker voor de derde invalshoek. Zijn inspiratiebron blijkt de theoloog Dietrich Bonhoeffer te zijn. Die heeft zijn ogen geopend voor deze noodzakelijke en wenselijke derde invalshoek van de autonome en mondige mens. We geven de laatste twee bladzijden van Dekkers boek in extenso weer om te laten zien hoe diepingrijpend deze opvattingen zijn en hoe zij de gereformeerde kerken, haar geloof en belijdenis in het hart raken.

 

Prof. Dekker:

 

"Volgens Bonhoeffer is er in de geschiedenis een grote ontwikkeling gaande, een ontwikkeling die leidt naar autonomie van mens en wereld. Hij sprak daarover in termen van mondig-wording. (5. Vgl. Dietrich Bonhoeffer, Verzet en overgave (Baarn 2003), p. 358.)

Velen zullen dit met Bonhoeffer eens zijn. Maar het verschil tussen Bonhoeffer en de meeste christenen (en ook de meeste kerken) is dat Bonhoeffer deze ontwikkeling positief waardeert, terwijl de georganiseerde christelijke godsdienst zich er altijd fel tegen heeft verzet. Dit laatste, omdat deze ontwikkeling gezien wordt als een aantasting van de autoriteit van God. Bonhoeffer daarentegen stelt dat het juist de bedoeling van God is dat wij autonoom, mondig worden.

Het gaat hier om de erkenning dat er in de wereld ontwikkelingen plaatsvinden, die in de lijn kunnen liggen van de bedoelingen van God met mens en wereld, ja, die misschien zelfs wel door God gewild zijn, ook al zijn ze niet door individuele christenen of kerken op gang gebracht of bevorderd.


Het is immers evident, dat de vernieuwing van de wereld voor een groot deel niet door gelovige mensen tot stand is gebracht. De vernieuwing van de wereld is dus niet een rechtstreekse vrucht van de vernieuwing van mensen maar volgt eigen wegen. Of die wegen de wegen van de Geest zijn, is niet van te voren te zeggen, maar evenmin van te voren te ontkennen. (6. H. Berkhof, Christelijk geloof. Een inleiding tot de geloofsleer (Nijkerk 1973) P522.)

 

Maar de kerken hebben zich, zoals hiervoor geconstateerd, in de geschiedenis altijd verzet tegen veranderingen die niet door henzelf zijn geïnitieerd. Zij hebben die veranderingen altijd als strijdig met de christelijke godsdienst ervaren en ze dus ook als antichristelijk bestempeld. Het gevolg is dat degenen die de veranderingen bevorderd hebben zich ook omdat zij de veranderingen altijd op het Christendom moesten veroveren, antichristelijk hebben opgesteld. Daardoor is er een onnodig sterke tegenstelling tussen kerk en wereld ontstaan; een tegenstelling en een strijd, waarbij de kerken bij de huidige opstelling altijd het onderspit zullen delven.

Denkend vanuit deze invalshoek zouden de kerken zich niet moeten verzetten tegen die toenemende autonomie en mondigheid, maar zouden zij er het licht van het Evangelie over moeten laten schijnen, opdat de mensen ook goed met die autonomie omgaan. Zij zouden zich tegen allerlei ontwikkelingen in de wereld niet moeten verzetten, maar deze als het ware 'verlichten'. De relatie tussen kerk en wereld wordt daardoor een heel andere.

Gezien vanuit deze invalshoek zijn alle veranderingen die in de vrijgemaakt-Gereformeerde Kerken plaatsgevonden hebben en nog plaatsvinden niet veel meer dan te laat gekomen en te laat komende aanpassingen aan de vernieuwingen die in de wereld plaatsvinden.


God onderwijst nu eenmaal evenzeer de kerk door de wereld als andersom. Erger is, dat de kerk de les vaak te weinig of te laat ter harte heeft genomen. Ze heeft er anderhalve eeuw over gedaan om de les van de Franse Revolutie te leren. (7. Berkhof, a.w., p. 521.)

 

De kerken, ook de vrijgemaakt-Gereformeerde Kerken, zijn zo beschouwd nooit bij de tijd geweest; zij hebben niet Gods werk in deze wereld herkend. Zij worstelen met zich zelf. En ondanks hun 'vernieuwingen' haken veel mensen af, omdat zij  zonder dat zij het vaak onder woorden kunnen brengen of het bewust zo ervaren zich niet meer in die kerk en in die worsteling van de kerk herkennen.

 

Deze drie invalshoeken kunnen ons misschien helpen om meer zicht te krijgen op wat er op het ogenblik in en met de vrijgemaakt-Gereformeerde Kerken gaande is. Zij werpen alle drie verschillend licht op de ontwikkelingen. De eerste twee invalshoeken zijn ons het meest vertrouwd en het is voor een belangrijk deel een kwestie van waardering van de christelijke traditie en waardering van hetgeen in de samenleving gebeurt waaraan we de voorkeur geven. De derde invalshoek is voor velen in het kerkelijk leven nieuw. Maar die invalshoek werpt wel een nieuw licht op de verhouding tussen kerk en wereld.


Het moet toch niet zo zijn dat het Christendom, dat vroeger zo enorm revolutionair begonnen is, nu voor altijd conservatief is? Dat iedere nieuwe beweging zich een weg moet banen zonder de kerk, dat de kerk altijd pas twintig jaar later inziet wat er eigenlijk gebeurd is? (8. Aldus Bonhoeffer in een in Berlijn gehouden preek, geciteerd in Dietrich Bonhoeffer Een thematisch dagboek, samengesteld door Gerard Dekker (Zoetermeer 2011), p. 172.)

 

Zo gezien is het goed onderkennen van de aard van de ontwikkelingen rond en in de vrijgemaakt-Gereformeerde Kerken niet in de laatste plaats tevens van belang voor de positie van het Christendom in de Nederlandse samenleving."

 

 

Tot zover de finale 'waardering' van Dekker in het boek De doorgaande reformatie. Het is duidelijk dat niet hier alleen 'gewaardeerd' wordt maar ook een dringend advies aan de vrijgemaakt-gereformeerde kerken gegeven om het roer om te gooien. Want deze hebben nooit Gods werk in de wereld herkend en zijn altijd met zichzelf bezig geweest.
Toe maar.

Dekker en Bonhoeffer


Laten we nog eens wat meer kennisnemen van de opvattingen van Bonhoeffer en enthousiaste volgeling Dekker. We gebruiken daarvoor een artikel dat Dekker 21 november 2011 schreef[2] onder de titel De actualiteit van Dietrich Bonhoeffer. We nemen het in extenso over. Het is wat lang maar het geeft ons een noodzakelijk diep inzicht in de richting die wordt gewezen.

"
De in de vorige eeuw bekende en spraakmakende theologe Dorothee Sölle zei eens dat de enige Duitse theoloog die in de eenentwintigste eeuw nog de moeite waard zal zijn om te lezen Dietrich Bonhoeffer zal zijn. Het ziet er naar uit dat zij gelijk zal krijgen. Aan geen enkele theoloog is in het begin van deze eeuw zoveel aandacht besteed als aan Dietrich Bonhoeffer, de theoloog die in het begin van de vorige eeuw leefde en werkte als docent aan de universiteit van Berlijn en (in binnen en buitenland) als predikant, en die een leidende functie vervulde in de toenmalige Belijdende Kerk. Er zijn in de loop van de tijd al meer dan 50.000 studies over hem verschenen en er is een internationaal Bonhoeffer Werkgezelschap met in veel landen (ook in Nederland) een afdeling, waar gewerkt wordt met de erfenis die Bonhoeffer heeft achtergelaten.

Vanwaar die belangstelling? Daar zijn, denk ik, verschillende redenen voor. Er is de persoon Bonhoeffer, die zich immers met hart en ziel verzet heeft tegen het Hitlerregime en die als gevolg daarvan de laatste jaren van zijn leven in gevangenschap heeft moeten doorbrengen en vlak voor het einde van de Tweede Wereldoorlog op persoonlijk bevel van Hitler werd vermoord. En er zijn zijn vaak revolutionaire opvattingen over God, over Jezus, over het geloof en over de bijbel, die in veel opzichten afwijken van de onder veel christenen levende opvattingen en die veel christenen aan het denken hebben gezet. Hij bleek in staat  in zijn gedachtewereld en in zijn leven diepe vroomheid en radicale betrokkenheid op de wereld te combineren, waardoor hij veel mensen heeft geïnspireerd.
Hier wil ik wijzen op één aspect van zijn hele gedachtewereld, een aspect waardoor hij ook nu nog actueel is, en dat betreft zijn waardering van de ontwikkeling van de wereld in het licht van het christelijk geloof. En dan doel ik op het ontstaan van de moderne wereld als gevolg van de ontwikkelingen in met name de laatste eeuwen.


Mondig


Er is, zo schrijft Bonhoeffer in een van de brieven die uit de gevangenis zijn gesmokkeld, een grote ontwikkeling, die naar de autonomie van de wereld leidt. God als werkhypothese is overwonnen; het is een kwestie van intellectuele redelijkheid deze werkhypothese te laten vallen of ze uit te schakelen voor zover dit maar enigszins mogelijk is. De kennis omtrent de wereld en de mogelijkheden om deze wereld vorm te geven zijn in de loop van de tijd sterk toegenomen. En de mensen weten zich daarin in toenemende mate onafhankelijk van buiten hen liggende krachten, ook dus van God. Althans van de God die, zoals Bonhoeffer het formuleert, functioneert als de gaatjesvuller, als stoplap, dat wil zeggen de God die wij met name nodig hebben wanneer onze kennis en onze capaciteiten tekortschieten.

Deze ontwikkeling werd en wordt met verschillende termen aangeduid. De grote socioloog Max Weber sprak in de vorige eeuw over de onttovering van de wereld. Daarmee doelde hij op de modernisering van de samenleving, waardoor wetenschappelijke verklaring belangrijker werd dan geloof en waarin gehandeld wordt op basis van ons rationele denken. Bonhoeffer zelf spreekt vooral over het mondig worden van de wereld. Waarbij hij zonder twijfel dacht aan de omschrijving die de filosoof Kant gaf van de Verlichting, namelijk het uittreden van de mens uit de onmondigheid die hij aan zichzelf te wijten heeft.
Onmondigheid wordt dan gezien als het onvermogen zich van zijn verstand te bedienen zonder de leiding van een ander, ook dus zonder de leiding van een kerk, van een godsdienstig denken of van God. Vandaar dat Bonhoeffer in het hiervoor gegeven citaat ook het woord ‘autonomie’ gebruikt. Anderen, met name in de christelijke wereld, duiden deze hele ontwikkeling aan met de term secularisatie, omdat men ziet dat door deze hele ontwikkeling God en godsdienst naar de rand van het leven worden verdrongen.

Deze termen drukken duidelijk een verschillende waardering van de ontwikkeling van de wereld aan. Webers term, de onttovering van de wereld, is vooral beschrijvend van aard. Maar de termen secularisatie en mondigwording drukken een zekere waardering uit.
Bonhoeffer gebruikt in zijn beschrijving en waardering van het steeds meer autonoom worden van de wereld niet de term secularisatie. Ja, hij had zelfs een afkeer van de negatieve, veroordelende klank van dit woord. Hij stond positief tegenover het autonoom, het mondig worden van mens en wereld. Dat was een nieuw geluid. Want het overheersende christelijke denken stond er negatief tegenover. Nog in de jaren vijftig van de vorige eeuw schreef de gereformeerde ethicus Brillenburg Wurth (waarlijk geen conservatieve theoloog!) in de Christelijke Encyclopedie: Tegelijk echter gaat deze wereld steeds meer de weg van de zondige emancipatie op. Ze voelt zich zoals nooit te voren mondige wereld (Bonhoeffer). Ze acht zich volledig selfsupporting. Van God afgevallen en steeds meer zich van Hem vervreemdend gaat haar leven steeds duidelijker het karakter van Eigengesetzlichkeit [eigenwettelijkheid] dragen.’


God en mens niet tegenover elkaar


In dezelfde brief waaruit ik hierboven citeerde schreef Bonhoeffer: Waar is nog ruimte voor God, vragen angstige zielen zich af; en omdat ze op deze vraag geen antwoord weten, verdoemen ze de hele ontwikkeling die hen in een dergelijk moeilijk parket bracht. Dat was de houding van het grootste deel van de christenheid: een veroordeling en afwijzing van deze gang van zaken. Met als gevolg dat we in de situatie zijn terechtgekomen waarin het mondig worden van de wereld en de hele beweging van de Verlichting enerzijds en de christelijke godsdienst anderzijds als twee tegenover elkaar staande verschijnselen worden ervaren. Volgens sommigen is er zelfs een niet te overwinnen tegenstelling tussen deze twee werelden. Zoals een theoloog en kerkelijke  functionaris onlangs nog zei dat we door onze zonden en door het filosofisch denken van de Verlichting de hemel toegesloten hebben; maar dat bij God alles mogelijk is, zelfs dat we weer naar de tijd van voor de Verlichting teruggaan.

Bonhoeffer maakt ons er overigens op attent dat het christendom hier zelf een tegenstelling heeft gecreëerd. De Verlichting was immers niet per definitie antigodsdienstig; er waren zeer gelovige verlichtingsfilosofen. Maar het christendom heeft de hele beweging van het autonoom worden, het mondig worden van de wereld van het begin af aan als antichristelijk bestempeld. Het gevolg was dat elke stap in de richting van het mondig worden op het christendom veroverd moest worden en dat die beweging in de richting van het mondig worden zichzelf daardoor ook als antichristelijk is gaan beschouwen en benoemen. Zoals Bonhoeffer het formuleerde: God en Christus worden bestempeld en gebruikt als tegenstanders van deze ontwikkeling en naarmate men dat doet, gaat deze ontwikkeling zichzelf beschouwen als antichristelijk. De benoeming en verwoording van die ontwikkeling beïnvloedde dus de verdere ontwikkelingen en versterkte de tegenstelling tussen Verlichting en christelijke godsdienst.

Een dergelijke ontwikkeling heeft zich in Nederland ook voorgedaan met betrekking tot het socialisme. Vanaf de opkomst van het socialisme heeft de kerk zich tegen deze beweging verzet. Daardoor kwam het socialisme ook in verzet tegen de kerken en heeft het zich publiekelijk, tot in de jaren dertig van de vorige eeuw, tegen godsdienst verklaard; hetgeen de strijd tussen christendom en socialisme versterkte. En nog is de spanning tussen het christelijk godsdienstig leven en het socialisme niet verdwenen, zoals nog regelmatig, bijvoorbeeld in het politieke, maar ook in het kerkelijke leven, te constateren valt. Dat het ook anders had gekund bewijst de geschiedenis in Engeland, waar een sterke Christen Socialist Movement is ontstaan, waardoor er vanaf het begin geen tegenstelling tussen christelijke godsdienst en christelijke kerk enerzijds en het socialisme anderzijds werd ervaren. Ook dit voorbeeld bewijst (en daarom noem ik het) hoe belangrijk de woordelijke benoeming van verschijnselen en ontwikkelingen voor het verdere verloop van die ontwikkelingen kan zijn.

Bonhoeffer heeft de negatieve houding van de christelijke godsdienst tegenover het mondig worden van de wereld scherp veroordeeld: De aanval van de christelijke apologetica op de mondigheid van de wereld vind ik in de eerste plaats zinloos, in de tweede plaats onfatsoenlijk en in de derde plaats onchristelijk.
Zinloos, omdat het mij een poging lijkt volwassenen terug te wijzen naar hun puberteit, hen afhankelijk te maken van dingen waarvan ze niet meer afhankelijk zijn, hun problemen aan te praten die geen problemen meer voor hen zijn.
Onfatsoenlijk, omdat hier de zwakheid van de mens wordt uitgebuit om hem te winnen voor een doel dat hem vreemd is, dat hij niet vrij gekozen heeft.
Onchristelijk, omdat Christus hier verward wordt met een bepaalde fase in de religieuze ontwikkeling, dat wil zeggen met een menselijke wet.

Door vast te houden aan de tegenstelling tussen de mondig wording van de mens en het christelijk geloof zijn velen met hun geloof in de knoop gekomen. God en mens werden als het ware tegenover elkaar gesteld en tegen elkaar uitgespeeld. De overheersende gedachte in de traditionele christelijke godsdienst was dat het optreden en de macht van de mens ten koste gaat van de macht, de autoriteit van God. Dat betekende dus dat men als christen niet kon deelnemen aan de hele beweging in de richting van autonomie en mondig wording van mens en wereld, en zich dus als het ware moest terugtrekken uit de wereld, dat men het bestaande geloof in God moest loslaten. En het was met name het laatste wat gebeurde.


De mens als medewerker van God


Ik zeg met nadruk: het bestaande geloof in God, een geloof in God dat gebaseerd is op de idee van een God die almachtig is en waarvan de mens dus in al z’n doen en laten afhankelijk is. Waardoor de mens dus niet mondig mag en kan worden, omdat dat aan Gods macht tekort zou doen. Dat is het geloof dat hoort bij een bepaalde fase van de religieuze ontwikkeling (zoals Bonhoeffer het formuleerde). Dat Godsidee moeten we volgens Bonhoeffer loslaten. We moeten op een andere wijze over God gaan denken. Hetgeen direct gevolgen heeft voor onze opvattingen over de relatie tussen God en mens. Kort, te kort geformuleerd: niet de mens als concurrent van God, maar de mens als medewerker van God. En dat kan als we de menswording van God maar serieus nemen, want God is mens geworden! De menswording van God speelt dan ook in de gehele gedachtewereld van Bonhoeffer een grote rol.
Dan komt de mondigheid van mens en wereld niet tegenover God te staan, gaat de mondigheid van mens en wereld niet ten koste van God en het geloof in God, maar is deze mondigheid juist overeenkomstig de bedoelingen van God met mens en wereld en ligt deze mondigheid juist in het verlengde van het geloof in God. Dan kan men dus juist vanuit het christelijk geloof positief staan tegenover de groeiende autonomie van mens en wereld. Wanneer Jezus, zo merkte Bonhoeffer eens op, niet zichzelf maar zijn discipelen het zout noemt, dan draagt hij de werkzaamheid op aarde aan hen over. Hij betrekt hen in zijn werk. (Ter voorkoming van misverstand: dit betekent uiteraard niet dat men positief komt te staan tegenover alle ontwikkelingen en resultaten van die ontwikkelingen die zich in het kader van die groeiende autonomie voordoen er is voldoende om kritisch tegenover te staan, daar had ook Bonhoeffer weet van maar het gaat om het feit dat mens en wereld steeds autonomer, steeds mondiger kunnen en mogen optreden).

Bij Bonhoeffer dus geen tegenstelling tussen God en mens en tussen God en wereld. Integendeel, het gaat God om mens en wereld en niet zoals nog veel christenen schijnen te denken om de kerk; zelfs niet om de christelijke godsdienst. Het gaat in het geloof om de wereld en de mensheid.
Om de wereld, want het geloof wordt in de wereld beleefd en niet daarbuiten. Met de woorden van Max Weber: geen buitenwereldlijke gelovigheid (ausserweltlichen Askese), maar binnenwereldlijke gelovigheid (innerweltlichen Askese). En om de mens, het menszijn. Op talrijke manieren heeft hij daar uitdrukking aan gegeven: Christenzijn betekent niet op een bepaalde manier religieus zijn, het betekent mens zijn. En: Jezus roept niet op tot een nieuwe religie, maar tot het leven.
Dat God en deze wereld alles met elkaar te maken hebben, ja, in elkaars verlengde liggen, is nauwelijks sterker uit te drukken dan Bonhoeffer heeft gedaan toen hij schreef: Als u God wilt, houdt u dan aan de wereld. Dezelfde gedachte komt tot uitdrukking in zijn uitspraak: Als u de eeuwigheid wilt vinden, dien dan de tijd.

Nog steeds wordt er zowel door veel christenen als door veel niet-christenen die volop in de wereld bezig zijn een tegenstelling tussen het christelijk geloof en het steeds autonomer worden van de wereld ervaren en uitgesproken. Dat laatste is vooral het geval als die autonomie toegeschreven wordt aan een bepaalde invulling van de Verlichting. Deze opvatting en houding maken naar beide zijden slachtoffers, zowel naar de zijde van het geloof als naar de zijde van de wereld. Naar de zijde van het geloof, omdat christenen die wereldlijk leven vaak het geloof waarin zij zijn opgegroeid voelen aangetast; zij krijgen daar steeds meer moeite mee, zij kunnen dat steeds moeilijker met hun geloof in overeenstemming brengen. Maar ook naar de zijde van de wereld, omdat christenen zich tegen allerlei ontwikkelingen verzetten, als zij met de ontwikkelingen meegaan, dat vaak met aarzeling en terughoudendheid doen. Met als gevolg dat zij in hun optreden vaak conservatief zijn of als zodanig worden ervaren.
Bonhoeffer kan ons leren dat men met een bepaalde geloofsopvatting en houding volop aan het steeds autonomer, het steeds mondiger worden van de wereld kan meewerken. Ja, dat geloof in een God, wiens doel immers een nieuwe aarde is, waarin Hij alles in allen zal zijn, van een christen zelfs vraagt om wereldlijk te leven. En, hoe merkwaardig dat ook mag klinken, zo’n wereldlijk leven kan het geloof juist weer versterken. Dat is althans de ervaring van Bonhoeffer blijkens een van zijn uitspraken: dat hij heeft ervaren en ik ervaar het tot op dit moment, dat je pas leert geloven als je midden in de aardsheid van dit leven staat.

Nog steeds heeft Bonhoeffer christenen veel te zeggen, vooral ook als het gaat om hun houding tegenover en hun staan in de wereld. Daarom is het geen wonder dat velen nog door hem en door zijn gedachten geboeid zijn. Want die gedachten zijn nog volop actueel.
"

Tot zover Dekkers artikel uit 2011.


Uitleggen

 

Dekkers artikel gewaagt van een enorme belangstelling[3] voor Bonhoeffer. Die belangstelling is verklaarbaar uit historisch oogpunt. Deze man heeft intensief weerstand geboden tegen Nazi-Duitsland en dat uiteindelijk met de dood moeten bekopen. Dat blijft boeien. Temeer omdat hij een erudiete en zeer geleerde theoloog was. Zijn leven had zo anders kunnen verlopen als hij iets mee was gaan buigen met de geest van de tijd. Maar hij deed het niet en bood actief tegenstand. Met alle gevolgen van dien. Dat verdient grote sympathie.
Tegelijk, als Bonhoeffers opvattingen boven ook maar enigszins correct zijn weergegeven dan zal ieder, zelfs de beginnende gereformeerde catechisant aanvoelen dat hier bepaald geen Schriftuurlijke gereformeerde leer wordt uitgedragen. Integendeel, wordt hier niet de taal gesproken van de autonome ontspoorde paradijsmens? We lichten dat hier nu niet toe. Dat hopen we later te doen.

Waar het ons nú om gaat is of die overweldigende aandacht voor Bonhoeffer en zijn theologie ook valt waar te nemen in onze gereformeerde wereld. Dat zou je in principe niet verwachten voor een persoon wiens gedachten op fundamentele punten zozeer haaks staan op de gereformeerde leer dat 'omdenken' van vele geloofsstukken nodig wordt. Het is verbazingwekkend, maar ook in onze kringen blijkt de aandacht voor Bonhoeffer uitbundig en groeiend te zijn. Een paar voorbeelden. 

  • In 1999 betrok prof. dr. B. Kamphuis van de TU in Kampen ook Bonhoeffer in zijn promotiestudie[4]. Sinds die tijd kan hij als een adept van Bonhoeffer worden beschouwd. "Bonhoeffer is voor mij een voorbeeldig theoloog gebleven, zowel in zijn levensgang als in de inhoud van zijn theologie"[5].
  • Prof. dr. G.C. den Hertog werkte mee aan de vertaling van Bonhoeffers boek Ethik' dat in maart 2012 in vertaling uitkwam.
  • Een drietal hoogleraren, prof. dr. G.C. den Hertog en prof. dr. J. Maris beiden TU Apeldoorn, schreven samen met prof. dr. B. Kamphuis het boek Dietrich Bonhoeffer, de uitdaging van zijn leven en werk voor nu. Het boek is vol lof over Bonhoeffers opvattingen en bevat maar zeer weinig kritiek.
  • AKZ+, een gezamenlijk project van de TU Apeldoorn, de TU Kampen en de Gereformeerde Hogeschool Zwolle geeft dit voorjaar op twee plaatsen een cursus Bonhoeffer, profeet van de 21ste eeuw (€ 140).
  • Het Nederlands Dagblad organiseert eind mei een zevendaagse Bonhoefferreis door Duitsland (€ 945, al volgeboekt!). De reis staat onder leiding prof. B. Kamphuis en prof. G.C. den Hertog.
     
  • Begin juli organiseren NetwerkTijdVoorActie en het ND voor jongeren een zevendaagse reis over het werk en de persoon van Bonhoeffer[6]. De reis voert naar Duitsland en Polen (€ 499). Want zo wordt gemotiveerd: "zijn gedachtegoed is nog steeds actueel en relevant".

Naar ons gevoel moet er zo langzamerhand iets worden uitgelegd. Want we begrijpen het niet meer.
Er is kennelijk een groot enthousiasme over Bonhoeffers gedachtegoed. Zo groot blijkbaar dat er 'bedevaarten' voor jong en oud worden georganiseerd. Dan moet er toch wel heel wat waardevols zijn te beleven.
De prangende vraag is dan wat we van deze Barthiaans georiënteerde "profeet van de 21ste eeuw" zo nodig moeten leren. Wat proberen de hoogleraren Harinck en Kamphuis (Kampen), en Den Hertog en Maris (Apeldoorn) ons bij te brengen? Is dat in lijn met wat we hierboven hebben weergegeven van prof. Dekker?
Ergens citeert prof. Dekker, en hij haalt dat opnieuw aan in zijn conclusies:

"Bij veel onderwerpen van gesprek [in de GKv, djb] krijg je het gevoel dat we op een drempel staan van een nieuw begrijpen van de Schrift"[7].
 
Wat is er aan de hand?, vragen we. Waar zijn deze voormannen van de gereformeerde universiteiten en de gereformeerde hogeschool mee bezig? Werken aan de weg die Dekker wijst misschien?

Bij de presentatie van De doorgaande revolutie kregen drie sprekers, allen docenten van de TU Kampen het woord om het een en ander naar voren te brengen als reactie op Dekkers boek. Gaven zij misschien duidelijke antwoorden op onze vragen? Bleek daar bijvoorbeeld ondubbelzinnig en frontaal afwijzen van de waardering van de auteur?

We willen in de volgende afleveringen van De synodalen achterna hier wat meer helderheid over proberen te krijgen.

 

Wordt vervolgd



[1] Wel in De stille revolutie.

[2] Het is te vinden  op de website www.theoblogie.nl. Het verscheen op 19 november 2011 het in verkorte vorm in het Friesch Dagblad.

 

[3] Dekker schreef o,m. Leren geloven met Bonhoeffer, Heeft de kerk zichzelf overleerd?, 366 tekstfragmenten van Dietrich Bonhoeffer.

[4] Dissertatie Boven en beneden: het uitgangspunt van de christologie en de problematiek van de openbaring nagegaan aan de hand van de ontwikkelingen bij Karl Barth, Dietrich Bonhoeffer en Wolfhart Pannenberg (Kampen: Kok, 1999)

[5] De Reformatie, 23/03/12. P286.

[6] ND 4/4/13

[7] De doorgaande revolutie, p96, p125. Hij baseert dat op een uitspraak van ds. J.H. Kuiper in het Jaaroverzicht van het vrijgemaakte Handboek 2004, p417.